Igwiwk gwvlwËbm ofËkk xgkØ˦ItwxmvUËd hwkZyt lgyk ZuekZw

Gdw, xdDBtKê ÌaËK

ItwxmvUËd hwkZyt lgyk AeZuekZwk KwkËY gwvlwËbËm ÌeÞxoËWëU Igwiwk ofËkk oºwgdw xZËkwxpZ pgwk Awm‰w ÌbLw xbËtËQ| exúPiw ÌKwd Ìbm gw AwËixkKwk owËa okwoxk gwvlwËbËmk oóeKê MËr DV×K GUw hwkZ ÌKwdhwËgB Pwt dw| ÌeÞxoËWëU gÖËmk AwiËl ÌpwtwBU pwDR gwvlwËbËmk MYZìè kqwop Adøwdø xgntwxb ÌbLwÂdwk Rdø hwkZËK bwxtZñ xbËtxQl| xgntUw ZuKwlyd hwkZ I gwvlwËbmop bxqY Gxmtwk bwxtËZñ xdËtwxRZ opKwky oxPg Kwlê B«wkfwaêI ÌLwlwËilwhwËg gËlxQËld| GLd ÌeÞxoËWëU Igwiw G gQËkk ÌmËnk xbËK gw AwMwiy gQËkk eÞai xbËK bxqY Gxmtw ofËkk xgnËt exkxþÿxZ jwPwB KËk ÌbLËQd| xZxd ewxKþZwd, AwfMwxdþZwd I hwkZ ofkKwËl gwvlwËbËmI jwItwk xgntUw xdËt MÞwD« ItwKê KkËQd|

GKwkËY MZ RwdÖtwxk iwËo jÖ£ßkwËÄÝk bxqY I icø Gxmtw xgntK ÌWeÖxU GøwxoýUøwëU ÌoË¢ßUwxk Ag ÌýUU eøwxUÝK Go iÖd Ggv Zwkek MZ 6 ÌaËK 8 ÌfgÝóítwxk Aw«wk ÌoË¢ßUwxk Ag ÌýUU RÖxWa G iøwKpl XwKw ofk KËkd| oóeÝxZ xgxhdíhwËg Igwiw eÞmwod ÌaËK bxqY Gxmtw ofËkk oit Zwk ofkoÔxPËZ gwvlwËbmËK AìZh×ê£ß Kkwk Kaw glw pËlI xgntUw GLdI PÔrwìZ ptxd| oóeÝxZ jÖ£ßkwËÄÝk xWËfëo ÌoË¢ßUwxk kgwUê ÌMBUo dtwxblíy, Bolwiwgwb I KwgÖl ofk KËkËQd, xKìç kgwUê ÌMBUo gwvlwËbËmk xgnËt ÌZid ÌKwd AwMÞp ÌbLwdxd| AaP AwËixkKw gËŠweowMËkk ÌoëU iwxUêd §yËe gÉKwl cËk ÌodwNwxUk gøwewËk eËkwq AwMÞp ÌbxLËt AwoxQl| GB AwMÞËpk xgnËt gwkgwk AwËixkKw Rwdwd xbËtËQ, Ìjid Ìowfw PÖx£ß xQl ZwkB fol|

Zwk gÉ eÔËgê 1991 owËl jLd NÔxYêSr gwvlwËbËm AwNwZ ÌpËdxQl ZLd gwvlwËbËmk AdÖixZk AËeqw dw KËk AwËixkKwk UwÆËfwoê gwvlwËbËmk DebÝóíZ GlwKwt X×ËK eËrxQl| Awk GB AewËkmd oy Ìg GË™Ëlk oit hwkËZ kwRyg Mw¬y xdpZ pt| Awk hwkËZk AËdK ex¡Z ZLd xgntUwËK AewËkmd oy GË™Ëlk owËa GK KËk ÌbËLxQËld, okwoxk Zwkw G xgnËt Kaw dw glËlI ekkgZyêËZ hwkZyt lgy gwvlwËbËmk AhøìZËk Gid AwËëbwld KËkxQl Ìj, Ìo oit Ìowfw PÖx£ß oB pËZ ewËkxd| Zwk exkgËZê oyxiZ AwKwËk AewËkmd oy GË™l xdËt GKxU owcwkY PÖx£ß oB pËtxQl| hwkËZk owËa oóeËKêwdítËdk ÌqË¢ AwËixkKw gkwgkB ewxKþZwËdk xgntxU dRËk AwËd| 1971 owËl AwËixkKwk Pyd exkKùedwk Rdø ewxKþZwËdk owËaB xQl Zwk ogËPËt Ìgxm oóeKê,|

ÌeÞxoËWëU xd…d Ìo oit Pyd ofËkk eÞþçxZk Rdø ewxKþZwËdk PøwËdl gøgpwk KkxQl, Agmø AwËixkKwk owcwkY iwdÖn I KvËMÞËok gÉ ÌdZÚZñ owkwoxk gwvlwËbËmk iÖx£ßjÖ˦I eËq Agþÿwd Ìdt| Gkek ÌeÞxoËWëU KwUêwk xdgêwxPZ pgwk ek eÞai xZxd hwkZ ofk KËkd| Zwkek 22 gQk ÌKwd AwËixkKwk ÌeÞxoËWëU hwkZ ofk KËkxd| ÌeÞxoËWëU xgl xKõdUd 2000 owËlk iwPê iwËo hwkZ ofk KËkd Zwk x§Zyt UwËiêk Ìmn xbËK| Zwkek ÌeÞxoËWëU gÖm 2006 owËl dtwxblýíy ofk KËkd| xKõdUËdk ofËkk oit KËtK NåUwk Rdø gwvlwËbm Zwk ofkoÔxPËZ AìZh×ê£ß awKËlI ÌeÞxoËWëU gÖm Zwk GB exkKxùeZ ofk gwxZl KËk Ìbd| Zwk KwkY xQl ÌeÞxoËWëU gÖËmk bxqY Gxmtw xgntK DeËbÄwkw jwkw hwkZËK gwvlwËbËmk þÿwdyt iÖkxgµk bwxtËZñ eÞxZÅw KËkxQËld Zwkw Zw Pwdxd| Awk Zwk ÌeQËd hwkËZk lgy xQl ogËPËt Ìgxm Zuek| Zwkw AwËixkKwk gwvlwËbËmk xgkØ˦ Zuek lgyk L¯Ër eËrxQl gËl AËdËKk xgmðwo| gZêiwËd ÌeÞxoËWëU Igwiwk bxqY Gxmtw dyxZËZ AwfMwxdþZwËdk owËa KwmôykËK jÖ£ß Kkwk Kaw Zwk xdgêwPËdk oit gwkgwk gÉhwËg DâPwxkZ pËtËQ| Igwiw Ìjog Kaw gËlËQd Zwk Ìiw¥w owkwvm pËâQ Kwmôyk oioøwk oiwcwd Qwrw bxqY Gxmtwt oìèwËok eÞËKwe g¬ Kkw jwËg dw| Awk I KwkËY Igwiwk eÞxZ kËtËQ hwkZyt kwRdyxZKËbk GK Ìgximwl Adypw| IgwiwËK hwkZ ÌflËZI ewkËQd dw Awgwk AwedI hwgËZ ewkËQd dw| eÞwt oKl †kØZñeÔYê ovgwbeË¢ Zwk Kwmôyk xdËt Ìbtw g£ßËgøk oiwËlwPdw Kkw pËtËQ|

MZ ÌoËïU¹k iwËo RwxZovN owcwkY exknËb ÌjwM Ìbtwk Rdø eÞcwdiìèy ÌmL pwxodw jLd xdDBtKê AwËod, ZLd 23 ÌoËïU¹k GK xWdwËkk oit eÞcwdiìèyk Ìbtw gwvlwËbm ofËkk GK AwiìèY ÌeÞxoËWëU Igwiw MÞpY KËkd| Ìo oit RwxZovN mwxìZkqy ximËd gwvlwËbËmk AvmMÞpYËK Igwiw GK ÑgVËK AZøìZ eÞmvow KËkxQËld| ZËg IB ÑgVËK hwkËZk ÌKwd kKi eÞxZxdxcZñ xQl dw| AaP Ìo oit Igwiw RwxZovN owcwkY exknËb Zwk ÌjwMbwËdk ewmwewxm mwxìZ kqy ximËd AvmMÞpYKwky ÌbmoiÔËpk owËa xgËmn ÑgVËKk AwËtwRd KËkxQËld| Pyd Ìo ÑgVËK DexþÿZ awKËlI hwkZ IB ÑgVK AËNwxnZhwËg GxrËt jwt| Ìo xgnËt ÌKwd gøwLøwI Zwkw Ìbtxd| GLd ÌeÞxoËWëU Igwiwk gwvlwËbm ofËkk xgnËt eÞwaxiK RxkËek KwRËK hwkZ xhdí bÚxÄËZ ÌbLËQ|

ewxKþZwd gw AwfMwxdþZwd ofkËK hwkZ awiwËZ ewkËg dw| xKìç gwvlwËbËm Igwiwk ofkËK awiwËdwk xgnËt BxZiËcø ZwËbk ZuekZw ÂkØ pËtËQ gËl ItwxmvUËdk xgmðþZ oÔ¢ I dwi eÞKwËm AxdâQ×K KÓUÐdxZK ipl ÌaËK Rwdw ÌMËQ| gwvlwËbËmk KÓUÐdxZK ximd†Ëlwk AxcKwvm DâPebþÿ KiêKZêw xgntUw xdËt ÌZid dw hwgËlI ximËdk oËgêwâP ejêwËt xgntxU AdÖhÓZ pËâQ gËl ItwxKgpwl ipl oÔË¢ Rwdw ÌMËQ| ZwQwrw ItwxmvUd ximd GB ofËkk xgnËt KwR KkËlI ximdËK opwtZw Kkwk Rdø ÌKwd lgy MÞóíe ÌdB| G Kaw AdÈyKwjê Ìj, ÌeÞxoËWëU Igwiwk xdgêwPËd gwvlwËbËmk RdMY AZøìZ AwmwxìðZ pËtxQl Ìj, ZwËbk Èk exúPiw ÌbËm Ggv AwËixkKwt AËdK Ìgxm cµxdZ I eÞxZcµxdZ pËg| Igwiwk kwRÐdxZK GËR«wËK gwvlwËbËmk RdMY AËdK Ìbxm †kØZñ Ìbt| Zwk DâPwkY, xgËmn KËk xdgêwPËdk ek xgRËtk hwnY, KwtËkw hwnY I owóeÝxZKKwËl ÌýUU Ag BDxdtd hwnËY gwvlwËbËmk RdMY AËdK Ìgxm AdÖeÞwxYZ| GLwËd Zwk gwvlwËbm ofk gwvlwËbmËK bxqY Gxmtwk Ìj ÈKytZwk ijêwbwt eÞxZÅw KkËg Zw AËdËKk opø pËg dw|

hwkZ ÌeÞxoËWëU gÖËmk AwiËlk KiêKZêw B«wk fwËaêk KwQ ÌaËK gwvlwËbm I Adøwdø eÞxZËgmy ÌbËmk Dek Ìj Lgkbwky gw dRkbwky Kkwk bwxtËZñk Awmðwo ÌeËtxQËld ZwËZ xKQÖUw hwUw eËr jwt| ÂcÖ ZwB dt, Igwiw eÞmwod gwvlwËbmËK BolwxiK xgËmðk iËcø GK dkieìÿy Dbwk iÖoxli Ìbm xpËoËg RwËd, Awk Igwiwk gwvlwËbm ofk GB xgntUwËK ÈyKÚxZ Ìbtwk mZê| xKìç hwkZ gwvlwËbmËK gwkgwk ‘DMÞ Ìi#lgwby’ Ìbm xpËoËg xPxpßZ KËkËQ| gZêiwËd AwItwiy lyM okKwk Ìj ÌoK×ølwk gw ciê xdkËeq okKwk ZwËZ AwËixkKwk eÞmwod gwvlwËbmËK jxb dZ×d KËk iÔløwtd KËk ZwËZ hwkËZk AwxceZø xKQÖUw pËlI Lgê pËZ ewËk| GK oit gwvlwËbËmk owËa PyËdk oóeKê xQl AZøìZ xdxgr| ÂcÖ ZwB dt, Zwk eÔËgê gwvlwËbËmk owËa ÌowxhËtZ BDxdtËdkI oóeKê xQl| gþçZ 1971 owËl ÌowxhËtZ BDxdtd RwxZovËN gwvlwËbm xdËt RÖlxfKwk Awly h×Ë›wk eÞþZwËgk xgkØ˦ ÌhËUw dw xbËl gwvlwËbm Èwcyd pËZw xK-dw glw KxVd| Zwkek 1975 owËlk eU-exkgZêËdk ek Pyd gwvlwËbmËK ÈyKÚxZ xbËl PyËdk owËa gwvlwËbËmk oóeKê Mhyk pt| GB oóeKê 1992 owËl PyËdk bÔZwgwËo xgGdxek GK Gixek xdËbêËm exkPwxlZ pwilw I ekgZyêËZ xgGdxek x§Zytgwk qiZwt Awowk ek ZwBItwdËK gøgowxtK Kwjêwlt ÌLwlwk AdÖixZ xbËl gwvlwËbËmk owËa PyËdk bÔkZñ gwËr|

ZwQwrw 1996 owËl qiZwt Awowk ek AwItwiy lyM hwkËZk owËaB ZwËbk oóeËKêk xgþZwk NUwt, 2009 owËl Awgwk qiZwt GËo AwItwiy lyM hwkËZk owËa ýUÝwËUxRK I gøgowxtK oóeËKêk §wk Agwc Kkwk,ÌPÄw PwlwËâQ| Awk GLwËdB pËâQ xgËkwc| GLwËd gwvlwËbËmk ÈZìè AxþZZñ I gwvlwËbËm hwkZyt eÞZwe Lgê pËZ ewËk GidZk ÌjËKwd ZuekZwk xgkØ˦ hwkZ Zwk ZuekZw PwlwËZ KoÖk KkËg dw| hwkËZk AËdK lq ARêËdk kËtËQ| ZwkiËcø gwvlwËbËmk ÈwcydZw, owgêËh#iZñ I DdítdËK hwkZ xdhêk KËk kwLwk ËK#ml xKìç Igwiwk gwvlwËbm ofk xPr ckwËZ ewËk| gwvlwËbËmk owËa AwËixkKwt Ìowfw PÖx£ß pËlI, gøgow xgntK ÌUÝW G« BdËhýUËiëU GxMÞËiëU ÌdUItwKê gw xUfw PÖx£ß ptxd| ZwkekI jÖ£ßkwÄÝ gwvlwËbËmk gÚpu gwRwk| GB gwRwËk AdøZi eYø MwËiêëUo| Awk GB MwËiêëUo LwZ jwËZ iwxKêd gwRwËk eÞËgm KkËZ dw ewËk ÌoRdø hwkZyt ZuekZwk ÌKwd KixZ ÌdB| AaP gwvlwËbËmk Rdø hwkZyt gwRwkI g¬ KËk ÌkËLËQ hwkZ| hwkZ UÝwdxRU Pwt, UÝwdxRU xbËZI Pwt xKìç eËYøk okgkwp gwvlwËbm ÌaËK ÌpwK Zw KLdB Pwtxd|gwvlwËbËmk ÌMýíwgwl ÌUÝW gwrwËdwk AwËM Aw—xlK ÌUÝW gwrwËdwk xgntxU Ìjd AwR ÌM#Y|

xgËmðk KwQ ÌaËK opwtZw PwItwk AwËM Aw—xlK opwtZw PwItwk xgntxU xdËt AwR ÌKD Ìjid AwMÞp dt| bxqY Gxmtw ov¢ßwìZ AwìZRêwxZK oóeKê xgntK jÖ£ßkwËÄÝk eÞxZxdxc exknËbk owg KxixU 1993 owËl gwvlwËbm I hwkËZk xgpwk, exúPigwvlwop D£k eÔgêw—lËK xdËt GKUw Ddítd BDxdU cËk Ddítd ZuekZw PwlwËdwk GKxU xgl D¤wed KËkxQl| xglxU hwkZyt lgyk xgËkwxcZwk iÖËL Ìoxbd ewm pËZ ewËkxd| AwRI Zw dZ×d KËk hwggwk jËaÄ AgKwm kËtËQ| xKìç GLd 2010 owl| AwR 16 gQk ek AwËixkKwk hwkËZk Agþÿw I Agþÿwd AËdK bÚs| hwkËZk Rdø GLd hwkZ okKwk jZ dw lgy KËk Zwk ÌPËt Ìgxm lgy KËk AwËixkKwd-Bx«twd gøgowty ipl I AwËixkKwk eÞxZxÅZ eÞxZÅwdoiÔp|