|
jxb kwRb¡ bwI AwnwËs eÔxYêiw kwËZ xbI, bÖB Ìd¢y Agok xdËl pwIk
ÌbLwËZ Ìdg
eyk pwxggÖk kpiwd
jxb kwRb¡ bwI AwnwËs eÔxYêiw kwËZ xbI„ Awk jxb †xl PwlwËdwk xdËbêm
bwI ZwpËl xeËV dt, gÖËK PwlwËZ ÌgwËlw„ RwxZk RdK gŠg¬× ÌmL iÖxRgÖk
kpiwËdk AwbËmêk oìZwd Awxi„ ipwZw Mw¬y Awiwk AwZwk-AwZyt„ mÞyixZ
Bxëbkw Mw¬yk ÌeÞËi ÌoB ÌKwd ÑKËmwËk eËrxQlwi AwR Awk iËd ÌdB„ ÌP †Ëthwkwk
iÙZ×ø Awiwk gwDl iËd xgeËgk oÖk Z×ËlxQl„
iÙZ×ø RygËdk ogËPËt iyiwvxoZ oZø„ GKxbd Zw jxb MÞpY KkËZB pt ZËg
KweÖkØËnk iËZw bÖxU exkgwk, bÖxU gøaê ÌdZÚZò Awk ZwËbk xeÞtiÖL xKËPd
ÌKxgËdËUk bwt dykËg ÌiËd Ìdg ÌKd? xgxc hŠ KËk jxb HKiËZøk xhx£ËZ
ovxgcwd láNd KËk eÞcwd xgPwkexZËK kwÄÝexZ KËk Awgwk PwKxk xfxkËt
Ìbtw jwt ZËg RwxZk GB ¢ßwxìZlËMí ovxgcwd ÌMl, ovxgcwd ÌMl gËl
xPuKwk ÌKd? Ìi#xlK xgnËt HKiZø QwrwB ÌKd xdgêwPd xdËt ZwrwÉËrw?
Itwd BËlËhËd iwmêwl l’ Rwxk pËlI ÌZw GKB RdxeÞtZw ÌeZ„ ÌdZw-Ìd¢ykwI
ZLd NËkwtw ÑgVËK Zw ÌPËtxQËld„ xdgêwPxd MYZìè Awk ovxgcwd láNd Kkwk
mwoËdk eÖdkwgÙx£ pItwk xdgêwPd Awxi PwB dw„ 30 lwL mpyËbk kË£ßk oËŠ
MYZìè eÞxZÅwk xdgêwPd Ggv kwRdyxZ Awxi PwB„ Gk AwËM bÖB Ìd¢y bÖB
exkgwËkk Agowd dw pËl kwRdyxZËZ Ìbm mwoËdk dwËi AemwodB awKËg„ dZ×d
ÌRdwËkmd NËk gËo AwËQ„ eÞgyËYk pwZ cËk ZwËbk Ìgk KËk AwdËZ pËg„
lÖUewU ÌU«wkgwxRk ZkØY ÌdZÚZò dt„ ou, oÙRdmyl, Ìicwgy ZkØYËbk AwR
RwtMw KËk Ìbtwk oit„ Awiwk ÌlLwËlxLËZ AovLø iwdÖËnk hwlgwow I oiaêd
ÌeËtxQ„ AËdËKk xpvoÛ ÌqwËhk AwItwRI Kwd ÌeËZ ÂËdxQ„ GKËd¢y dwxK
AwbwlËZ gËlB ÌfËlËQd, xbd gblwËl iËd kwLËg„ ZwB ipwkwxdËbk gËlxQ,
xfËk GËl Awoiwd hwBOw ÌdËi Awow ÌRøwuoíw kwËZ Ìjd Awxi kwRb¡ ewB„
fwýUêËlxW kImd GkmwËbk Rwibwxd mwxrk gwpwk Awk BËilbw iwËKêwËok
RÖËZwk Mùe Awxi h×Ël ÌMxQ AwiwËbk eÞcwdiìèy LwËlbw xRtwk ipwiÔløgwd
mwxrk gpk ÌbËL„ ÌmL pwxodwk mwxrËZ ÌZid AwKnêY ÌdB„ gw¬gyhwMøI ÌZid
hwËlw dt„ føwmd xWRwBdwËkk hynY AwKwl oÖcw obËd ZwB ZwËK ÌbLËl
eÞcwdiìèyk Agtg ÌfwËU dw„ AwUËe#Ër kiYy iËd pt„ kgyëbÛdwËak h£ß pËlI
iËdwdtd gwxYRø Awk AoÖþÿ kwRdyxZk oËŠ ewlw Ìbtwk ÌdZÚZò xbËt
AwItwiy lyM dwËik kwRdyxZk Pxk¢ gbËl ÌfËlËQd„ AwItwiy lyM Awbmêgwd
Kiêy ÑZxk KËk blËK gw xdËRËK dgwtd KkËZ ewËkxd GB oZø Awxi GKgwk dt,
gwkgwk, pwRwkgwk glg„
bÖB Ìd¢y jxb RdMËYk KwËQ ZwËbk ÌdZÚËZòk gøaêZw þñyKwk KËk
exkgwkZËìèk Agowd NxUËt kwRdyxZ ÌaËK xgbwt Ìdd Awxi AxZ owcwkY
ovgwbKiêy pËt Awiwk oKl Dnä hwlgwow xbËt Axhdëbd RwdwËgw„ Awedwkw
gËlËQd, ‘gøx£ßk ÌPËt bl gr, bËlk ÌPËt Ìbm gr’ ZwB kwRdyxZ ÌaËK xgbwt
xdËl Awiwk P^wËbk mpk oÖdwiMË™ AwiìèY RwdwËgw„ ÌRøwuþíw kwËZ gRkwt
ÌbLw pwIËkk AÐa RlkwxmËZ MwËdk bl xdËt ÌhËo ÌgrwËl ÌbLËgd ÌQwU GB
RygËd qiZwB gr dt„ iÙZ×ø Ìjid oZø ÌZixd qiZw xPkþÿwty dt ÌoUwI oZø„
Awk Agok ogwk RygËdB AwËo„ Awedwkw Agok KgÖl KkØd„ xoŠweÖk,
iwlËtxmtw GxMËt ÌMËQ„ AwiwËbk ÌbmËK GxMËt ÌjËZ pËg„ jÖ˦ ogwB ÌMËQ„
gwOwxl Ìodw KiêKZêwkw kYwŠËd ÌdZÚZò xbËtËQd„ bÖB bËl kwRdyxZ KkËZ
GËo ZwËbk ÌKD AgËplw Qwrw oóiwd ewdxd„ AwItwiy lyM bÖB hwËlw iìèyËK
eZwKwxgpyd KËkxQl„ xgGdxe owËgK ÌodweÞcwdËK GKxU iìèYwltI Ìbtxd„
jwB ÌpwK, kwRdyxZ QwrËl bÖB Ìd¢yËK pwIk ÌbLwËdwk AwiìèY RwxdËtxQ„
LwËlbw xRtwk gøx£ßMZ Rygd xdËt dwdw Kaw ÂËdxQ„ pwxodwk oËŠ ovgwb
ovMÞp KkËZ GKUw oit owkwËbm NÖËkxQ„ fRËkk dwiwR, ÌKwkAwd ÌZlwItwZ
xbËt Rygd ÂkØ pt„ GKgwk Sr RËlwâQòwËo Zwk oËŠ K×twKwUwt AwUKw
eËrxQlwi„ qiZwt GËo ÌiwËUl D˧wcËd AwiwËbk oËŠ Ìdd„ GKB RwtMw ÌaËK
oÔjêwþZ I oÔËjêwbt ÌbËLxQ ogwB„ ejêUËdk ÌPtwkiøwd kwxmbÖl pK dgw
hwBËtk AwxZËatZw PiuKwk xQl„ ÌoB K×twKwUwk oiÖbÛ ÑoKËZ ÌRøwuþíw kwZ
KwUwËdwk þôÙxZ h×lgwk dt„
owBf×l Awli gËlxQËld, oÔËjêwbt ÌbLwk ÌPËt NÖi D£i„ xZxd jwdxd„
AwiwËbk ÌoLwËd xdËt jwItw pt ÌiwËUl D˧wcËd„ ÌhwËk GKB þÿwd ÌaËK
oÔËjêwbt ÌbLËZ jwItwk Awdëb Awiwk ÌPËt ÌmL pwxodwk ÌPwËL-iÖËL Ìgxm
xQl„ ZgÖ Zwk mwodwil gøaê„ byNê 27 gQËkk kwRdyxZËZ gøaêZwk bwthwk
Zwk K^wËc kËtËQ„ ewaêKø LwËlbwk iwawt eÖ¢ Awk opKiêyËbk oyiwpyd
ewËek Ìj ÌgwSw ÌoxU pwxodwk ÌPËt KËtKm †Y Ìgxm„
xgGdxe dwËik blxUk Rìô-BxZpwËok KwkËY Zwk KwËQ Awiwk PwItwk xKQÖ ÌdB„
Awk RdMËYk icø ÌaËK iÖxRËgk ÌdZÚËZò ZøwËMk kwRdyxZk eËa DËV Awow
AwItwiy lyM jLd pwxodwk ÌdZÚËZò ÌhwM Awk AoÖþÿ kwRdyxZk eÞxZËjwxMZwt
ÌdËi jwt ZLd RdMËYk eËqk mx£ß bÖgêl pt„ ZwB Awxi bÖB exkgwk bÖB Ìd¢yk
eÞxZ A¬ AwËgM ÌaËK iÖ£ß pËt RyYê eÖkËdwËK gwb xbËt AwcÖxdK
xPìZwcwkwt dgwtËdk kwRdyxZk Kaw gxl„
Awxi jw xlLxQ Awk xgxhdí UK-ÌmwËZ glxQ Zw Awiwk GKwìZ hwgdwk fol„
Awxi KwËkw KÚZbwo dB„ jwk oËŠ hwËlw lwËM Zwk oËŠ oóeKê Mhyk Kxk„ dw
pËl dt„ AZyËZI Awxi pwxodw I Zwk bËlk dgwtËdk Rdø Z×ËlwcÖËdw KËkxQ„
GKgwk ÌmL pwxodwËK eÞmí KËkxQlwi CËbk mwxr xKËdËQd xK dw? pwxodwk
Rgwg xQl pÕbtþemêy„ xKìç Zwk KÚZbwokw RwdËlw dw Ky Kaw, Ky xkËewUê
pËlw erËlw dw„ ZËg Zwkw AwiwËK Z×Ël xdËt jwItwk ÉixK xbËtxQl„ Ikw
GLd kwþZwk fxKk„
AwiwËK AËdËK gËlËQd, bÖB Ìd¢y qiZwt xfËk GËl AwiwËK dwxK kwRb¡ ÌhwM
KkËZ pËg„ Awxi Gog gwPwl KawgwZêwt bigwk ew¢ dB„ kgyëbÛdwa ÑKËmwËk
Awiwk Cnêwk eÖkØn xQËld ÌeÞËik eÞZyK gËl„ GLd Awxi Zwk ‘oZø Ìj gr
KxVd’ Zw MÞpY KËk AxgPl awKwk xo¦wìZ xdËtxQ„ jxb GKw pËt jwB ZgÖ
jZqY ÌlLwk oÖËjwM ewg Awxi xlËL jwg„
ÌKwËdw kwRÐdxZK bËlk oËŠ Awiwk bwoLZ ÌdB„ ÌKwËdw gr bËlk xKËPd
ÌKxgËdËUk oËŠ Awiwk KLËdw bpkki-ipkki xQl dw„ ÌKwËdw Ìd¢yk KwËQ
jwItw bÖdêyxZgwR gøgowtyk oËŠ Awiwk oóeKê ptxd„ Awxi KËdêl ZwËpËkk 7
dËh¹Ëkk xgegËK oiaêd Kxk dw„ ZËg Zwk Ìo gwYy ‘xd:m‰xPË£k ÌPËt RygËd
gr xKQÖ ÌdB’ iËdk iËcø ÌM^ËaxQ„ xg£ oÖËL oÖLy dB, Awxi xP£ oÖËL oÖLy„
iÖoliwd gwkgwk iËk dw, KweÖkØnkw gwkgwk iËk„
KwËbk xox¥Kyk KÚnK mÞxiK lyËMk oËóild gwdPwl KËk AwItwiy lyM qiZwt
AwoËZ ewËkxd„ Zwk DexdgêwPËd eÞcwdiìèyk Kwjêwlt ÌdËi xMËt xgRty ptxd„
bl I bËlk Ìd¢yËK ÌQwU KËkËQ„ GËbk xdËt Awxi Awk glËZ PwB dw„ bÖB Ìd¢yk
mwodwiËlk DxâQÄRygykw ZwËbk †YKyZêd KkØK, DâQxoZ eÞmvow KkØK„ ZwËbk
xgxhdí eÞËRƒ gw P×x£ßxhx£K xdËtwM bkKwk AwËQ„ Awiwk GoËgk ÌdB„
owvgwxbKZwt GËo jwËbk hwËlwËgËoxQlwi ZwËbk ÌbËLxQ ÌKwËdw gr þñeí ÌdB„
ÌeÞo xixdýUwËkk eb xdËt MbMb pËt gwBËk jwËâQd ZLd ZwËbk Rdø KkØYw dw
iwtw pËtËQ gÖSËZ ewxk dw„
jwB ÌpwK, bÖB Ìd¢yk kwRdyxZk Agowd, bÖB exkgwËkk KwQ ÌaËK kwRdyxZËK
iÖ£ß Kkwk Kaw Awxi xlËLxQ xgmðwoËgwc ÌaËK, owvxgcwxdK AxcKwk ÌaËK„ G
xdËt Awiwk ÌKwËdw J¦Zø ÌdB„ A¬ RdMËYk ÌhwËU bÖB eÞcwdiìèyk eÞxZ
Awiwk oóiwËdk KixZ ÌdB„ ZwËbk h£ßkw GZUwB A¬ I ÌZwnwËiwËb AhøþZ Ìj,
gŠg¬×k oiwËlwPdw oBËZ ewËk, pwxodwk dt„ xRtwk oiwËlwPdw oBËZ ewËk,
LwËlbwk dt„ 19 Ìi 2008-G AwiwËbk oiËt eÞKwxmZ ÌlLwxU eËr blKwdwkw
Ìjid q׳ pËtËQd Aw o i kgop xgËgKgwd ewVKipl ÌZixd ÌUxlfwËd Axhdëbd,
oiaêd I owpo RÖxMËtËQd„
owËgK ÌodwmwoK Gkmwb AwiwËK byNê xPxV xbËtËQd„ Awxi xPxV ÌeËt oÖbmêd
þôwUê GB exZZ ÌodwmwoKËK cdøgwb RwxdËtxQ„ ZËg DlxoZ pBxd„ xRdwËZk
oËŠ GkmwËbk ÌeÞiKwxpdy xdËt Awiwk GKxU gB AwxRR oÖewk iwËKêËUk gBeË¢
ewItw jwt„ dwi ‘Af bø ÌkKWê„’ xRdwZ AwiwËK gËlxQËld, Awedwkw iËd
KËkd Gkmwb LÖgB ÌkwiwxëUK„ AwËb# xZxd Zw dd„ ÌKwËdw lv WÛwBh gw
ÌWxUvËt Kxg Gkmwb ZwËK GKxU KxgZwI Ìmwdwdxd„ GidxK xZxd Rwdwd,
fÝwËëo dwBU KõwËg Ìiwmwkkf Zwk gD xRdwZËK ÌeÞxiK GkmwËbk gwÉlMíw pËt
awKwk oÖËjwM xbËtxQËld„ ovowk hwOw xdËt gøxaZ xQËld xRdwZ„
Gog NUdw eÞgwp xdËt ‘Af bø ÌkKWê’ ÌlLwk GKwvm jÖMwìZk Cb ovLøwt Qwew
pËl Gkmwb iwxlK I oóewbKËK Gid GKxU xPxV Ìbd Ìjd Awiwk PwKxkUwB PËl
jwt„ Awxi oËZøk Iek glxQ, Ìoxbd Awiwk eÞxZ xQl iwxlËKk Ìþíp Ggv
AwiwËbk ovgwbeË¢k iÖkxgµ, DeipwËbËmk owvgwxbKZwk xKvgbxìZ pÕbtgwd
GxgGi iÔowk KwkËY AwiwËK AebþZ pItw bÔËk awK oóiwËdk oËŠ xgntxU
xiUiwU KËkd„ Kxg AwgÖ pwowd mwpxktwËkk iwcøËi GKxU xPxV xlËL iÔow
hwB GkmwbËK ewVwd„
iÔow hwB ovgwbe¢KiêyËbk oó¸i kqw KkËZ RwdËZd„ GkmwËbk oËŠ Awiwk
oóeKê ogoit hwËlw xQl„ xZxd KLËdw g¬× KLËdw hwB glËZd„ GkmwËbk
þôwUêËdo, hbÛ xgdty gøgpwk AwiwËK iÖˆ KËkxQl„ IB NUdw Qwrw KLËdw Zwk
KwQ ÌaËK Aoóiwd ewBxd„ ZËg GkmwËbk bÖxU xPxV GKxU oZøB eÞiwY KËk, Zw
pËlw oZø gr AxeÞt„ KwËkw eËq ÌMËl Ìo W×MW×xM gwRwt„ Awk eËq dw ÌMËl
Gid Lwkwe ovgwbe¢Kiêyk AxþZZò eÙxagyËZ ÌdB gËl iìZgø KËk, Aagw glw
pt ÌKD UwKw LwBËt xlxLËtËQ„ GUw kwRdyxZxgbËbk PxkË¢k iwcÖjê„
GB
xmqw Awiwk xPìZw-ÌPZdwt ÌkËLB xKQÖ Kaw glËZ PwB„ GkmwËbk xPxVxU Gid
“oÖxeÞt eyk pwxgg Awiwk Ìþípmyn xdI„ GB xPxVUw dw xlLËl ÌZwiwk eÞxZ
Awiwk Axhgøx£ß eÞKwËmk xgntxU AeÔYê ÌaËK jwËg„ KwkY ÌjRdø xlLxQ Ìo
gøwewËk ÂcÖ cdøgwb RwdwËlB ÌZwiwk døwjø ewIdw exkËmwc pËt jwËg dw„
Awxi 19 Ìi ZwxkËLk AwiwËbk oiËt ‘pwxodwËK eÞcwdiìèy ÌiËdxQËld LwËlbw’
ÌlLwxU erlwi„ ÂcÖ erw AËaê erw dt- Mhyk iËdwËjwËMk oËŠB eËrxQ„
ÌlLwxU eËr iËd pËlw GxU ÌKwËdw owcwkY ÌlLw dt G Ìjd xgëbÖ ÌaËK xo¬×
eÞiwY BxZpwo„ G Ìjd ARoÛ ZËaøk oºwk„ jwk iËcø hwnwk Ìib ÌdB AwËQ
ZwRw Ggv xdËhêRwl oZø Zaø„ Awxi AxhhÓZ Ggv xgËiwxpZ pËtxQ„ ÌlLwxU
owpoy xdúPt„ ZËg GB oZø glwk owpo jw AËdËKk iËcø awËK dw„ GUw ÌZwiwk
AwËQ ZwB ÌZwiwËK Axhdëbd„
Z×xi jawaêB Z×Ël cËkËQw 90-Gk ekgZêy bÖxU bËlk mwodwiËlk gwþZg xP¢„
pwRwk eÙÅwk gB xlËLI Ìj AeKiê-AemwoËdk xP¢ Z×Ël cËk Ìmn Kkw jwt dw
Zwk og xKQÖ iìÿd KËk ÂcÖ xdjêwoU×K× Z×xi þñùe exkoËkk GKxU ÌlLwk
iËcø Deþÿwed KkËZ ÌeËkQ„ GUw owbwiwUw iÖëoytwdw dt GLwËd kËtËQ
Aexkoyi ewx¡ËZøk exkPt„ Z×xi oxZøKwkhwËg Z×Ël ckËZ ÌeËkËQw„
exkgwkZwxìèK kwRdyxZk htwgp K×fËlk gwþZg Agþÿw„
GB
Axhmwe ÌaËK kwRdyxZ iÖ£ß dw pËl oÖÅ× kwRdyxZ Ggv MYZËìèk xgKwm oºg
dt, GB gwþZgZw f×ËU DËVËQ ÌZwiwk ÌlLwt„ ÌZwiwk ÌlLwt ÌZwiwk xdRþñ
iìZgø I AxcKwvm ÌqË¢ xdkËeqZw kqw KËkQ„ GKxU RwtMwt Awxi xKQÖUw x§iZ
ÌewnY Kxk„ Ìjid, owpwgÖ¥yËdk dwËik AwËM Ìj, ‘ogêRd mÞ˦t’ xgËmnYxU
gxoËtËQw Zw iËd pt jawaê dt„ xZxd xKQÖRd gw AËdK Rd mÞ˦t pËlI pËZ
ewËkd ZËg ‘ogêRd’ xpowËg dt„
Ìj
eÞxZmÞØxZ xdËt xZxd AìZgêZêyKwlyd okKwËkk bwxtZò MÞpY KËkxQËld Zw
xZxd oËPZdhwËg hŠ KËkËQd„ xZxd xdkËeq awËKdxd„ jxb awKËZd ZËg AwR
ÌZwiwËK mwodZwxìèK BxZpwo AdøhwËg xlLËZ pËZw„ ZwQwrw Ìj gøx£ß iw¢ Qt
iwËok PwKxkk ÌlwËh ÌbËmk ovxgcwd ovËmwcd KkËZ gwcø KËkd ÌoB Ìlwhy
gøx£ß ogêRd mÞ˦t iwdÖn pËZ ewËkd dw„ jwB ÌpwK GBU×K×k Rdø ÌZwiwk
AeÔgê ÌlLwxUk iwd GZK×U× q×Yí pËtËQ Zw ÌKwËdwhwËgB glw jwËg dw„
ÌiwËUk Iek ÌZwiwk ÌlLwxU AowcwkY pËtËQ„ ÌlLwxU oóeÔYêhwËg xdkËeq jw
Bbwdyv ewItw LÖgB bÖûKk„ ÌZwiwk GB owpoy Kli GhwËg ogêbwB ÌLwlw
awK×K, GB eÞZøwmwt ÌZwiwËbkB Gkmwb„”
Gkmwb jLd GKdwtK xQËld ZLd xZxd AËþèk ÌRwËk owvgwxbKËbk Kli awxiËt
xbËZd„ mxfK ÌkpiwdËK ÌbmQwrw KËk jwtjwtxbd g¬ KËkxQËld„ dwCiÖl Bolwi
LwËdk LgËkk KwMR, ÌmL ÌoxlËik gwvlwk gwYy g¬ KËkxQËld„ owvgwxbKËbk
Iek Aw¢ßiY-ekgZêy LwËlbw-pwxodwk mwodwiËlI htwgphwËg pËtËQ„ pËtËQ
kwRÐdxZK oìèwo, pZøwKw¡„
KÓUÐdxZK bÔxZtwxlËZB ÌpwK Awk Ìj icøþZZwt ÌpwK Gkmwb jLd qiZw QwËrd
ZLd ZwËK Ggv Zwk blËK xdgêwPËd oiwd oÖËjwM Ìbtwk Kaw xQl„ Awk
GkmwËbk KwËQ Ìmn iÖpÔËZê jwkw iwmêwl l’ Rwxkk ekwimê xbËtxQËld Zw
xZxd eÞZøwLøwd KËk owvxgcwxdK cwkw kqwk eaxU MÞpY KËkd„ GidxK xZxd
hwBo ÌeÞxoËWëU iIbÖËbk ebZøwMe¢ MÞpY KËk ÌoLwËd eÞcwd xgPwkexZ
owpwgÖ¥ydËK mea gwKø ewV Kkwd„ eËk owpwgÖ¥yd kwÄÝexZ xpËoËg bwxtZò
MÞpY KËk Z£òwgcwtK okKwk MVd KËkd„
’87 owËl GkmwËbk xgkØ˦ jLd owkwËbËm AwËëbwld ÌRwkbwk pËlw ZLd Zwk
eZd ptxd„ xKìç ’90 owËl XwKwt Qw¢-RdZwk AwËëbwlËd Zwk eZd NËU jwt„
’87-ÌZ GkmwËbk oËŠ NËk-gwBËkk og mx£ß xQl„ ’90 owËl icøeÞwPø, ow¥wiop
AËdK xmxgËk GkmwËbk dZ×d oóeKê exúPiw I MYZwxìèK bÖxdtwËK Zwk eÞxZ
oiaêd eÞZøwpwk Kkwt„ NËkk mx£ßI ZwËK xgiÖL KËk„ xRdwZ ÌpwËod pwxodwk
oËŠ ÌjwMwËjwM KËkxQËld„ pwxggÖk kpiwd pwxggËK ÌWËK ovMÞwi exknb
QwrËZ pwxodw ÌPÄw KËkd„ ÌiwþZfw ipxod iëU× ZLd Qw¢ oiwËRk AwËëbwldËK
eÞËUKmd Ìbd„ ZwËK ckËZ xMËt eÖxlm xpixmi Lwt„ ÌKd ZwËK ckw pËlw G
xdËt iwpiÖbÖl pwowËdk oËŠ SMrw KËkd KwRy xfËkwR kmyb„
4 ZwxkL o¬øw 7Uw ÌaËK 8Uw ejêìZ Gkmwb Zwk ÌKxgËdU xdËt ÌeÞxoËWëU
oxPgwlËt GK NåUwk ÑgVK KËkd„ Gk AwËM Gkmwb xdgêwPËdk 15 xbd AwËM
ebZøwËMk fiêÖlw Ìbd xUxh hwnËY„ G xdËt xiRwdÖk kpiwd ÌP#cÖkyËK ÌWËK
Awdw pËl xZxd RwdËZ Pwd Gkmwb KÓUÐdxZK dw owixkK icøþZZwt KwËkw oËŠ
Kaw dw gËl IB hwnY xbËtËQd„ Gkmwb xQËld xdúP×e„ IB ÌKxgËdU ÑgVKxUËZB
xQl xed eZd dykgZw„ ÑgVËK xo¦wìZ pt Gkmwb ebZøwM KkËgd dw„ jxb KËkd
RwxZk DË¥Ëm hwnY xbËtB KkËgd„ ogwB AwZxgmðwo xdËt jwk jwk gwxr jwd„
KwRy xfËkwR kmyËbk gwowt KËdêl Rwfk Biwi, ZwRÖl Bolwi ÌP#cÖky, GxgGi
kØÉl Awiyd pwIlwbwk, obêwk AwiRwb ÌpwËodop KËtK iìèy eÖxlm
KiêKZêwËbk oËŠ ÑgVK ÂkØ KËkd ekxbd KyhwËg AwËëbwld ÌiwKwxglw pËg G
xdËt„
eËkk xbd Qw¢ AwËëbwld bËi jwËg Gid mËZê KËtK Qw¢ËdZwk oËŠ UwKwk
ÌldËbdI pt„ ZwB eÖxlm KiêKZêwËbk glw pt Ìj ÌZid m£ß AøwKmËd dw ÌjËZ„
GxbËK 8Uw ÌaËK 10Uwk iËcø kpoøRdK dwUKytZw NËU jwt„ Gkmwb KwDËK xKQÖ
dw gËl kwZ 10Uwt hËto Ag AwËixkKwt ebZøwËMk ÌNwnYw Ìbd„ Rwdw jwt, IB
oiËtk iËcø gøwxkýUwk AwxdoÖl Bolwi iwpiÖb I ÌodweÞcwd dÖkØ¥yd Lwd
‘pt ebZøwM dt iÙZ×ø’ xgËmn ÌKwËdw RwtMwk Gid gwZêw xdËt GËl Gkmwb k£ßewËZk
gbËl owvxgcwxdK ea MÞpY KËk ebZøwËMk xo¦wìZ Ìdd„
ebZøwËMk Lgk hËto Ag AwËixkKw eÞPwk KkËl kwReËa ÌdËi AwËo lwËLw
RdZwk Xl„ eÖxlm ÑgVËK G Lgk ÌeËt KËdêl Rwfk Biwi, KwRy xfËkwR kmyb,
GxgGi kØÉl Awiyd pwIlwbwk okbwk AwiRwbËK xgbwt xbËt eZwKwgwpy Mwxr
xdËt D£kwt AwZËMweËd PËl jwd„ okbwk AwiRwb eÖxlËmk ÌewmwK eËk iB
ÌgËt eÞcwd xgPwkexZk gwohgËdk ÌhZk xbËt PËl jwd„ IB xbd oKwËl xRdwZ
ÌpwËod GkmwbËK Ìfwd KËk RwxdËtxQËld ÌmL pwxodwk oËŠ Zwk Kaw pËtËQ„
pwxodw gËlËQd, Z×xi ebZøwM KËkw, xZxd ÌbLËgd„
Gkmwb ebZøwËMk ÌNwnYw Ìbtwk AwËM Zwk Ìodw obËkk gwohgËd RkØxk ÑgVK
gËl KwRy Rwfk AwpËib, gøwxkýUwk iIbÖb, AwËdwtwk ÌpwËod i™Öop
KËtKRdËK ÌWËK xdËt AwËod„ kwReËa lwËLw RdZw ÌdËi Awowt Gkw Agkئ pd„
ÌhwkkwËZ eÖxlm ZwËbk xgxhdí þÿwËd Ìe^#ËQ Ìbt„ 4 ZwxkL o¬øwk ÌKxgËdU
ÑgVK ÌaËK Gkmwb ÌodweÞcwd dÖkØ¥yd LwdËK Ìfwd KkËlI xZxd xkxoh KËkdxd„
dÖkØ¥yd ZLd xWIGBPGÌo Zwk mðÂkgwxrËZ xQËld„ Gk 15 xbd AwËM dÖkØ¥yd
GkmwËbk oËŠ ÌbLw KËk ZwËbk oiaêËdk Kaw RwxdËtxQËld„ Gkmwb ÌiRk
ÌRdwËkl (Ag.) owlwiËK ÌodweÞcwd KkËZ ÌPËtxQËld„ xKìç Bx™xdtwxkv
ÌKwËkk xaf Ag gwMbwb LøwZ iìèy iwpiÖbÖl pwowd, kImd Gkmwb, xgxhdí
ÌMwËtëbw ovþÿwk eÞcwdËbk xbËt GkmwËbk Iek Pwe oÙxÄ KËkd„ Gkmwb gwcø
pd xdkyp h¸ xgdty Ìl. ÌRdwËkl dÖkØ¥yd LwdËK ÌodweÞcwd KkËZ„ GkmwËbk
RygËd ’86k ewlêwËiëU hwOwk ÌPËtI GxU xQl gr h×l gËl xZxd iËd KËkd„
GkB iËcø xgxgxoËZ Gkmwb gËld, xdgêwPËdk iwcøËi Awgwk xZxd qiZwt
xfkËgd„ GËZ kwRÐdxZK bl†Ëlw nrjËìèk M¬ L^ÖËR ewt„ bÖB Ìd¢y ZwËK ÌRËl
Ìdtwk bwxg Rwdwd„ Qw¢ ovMÞwi exknb KøwëUdËiëU ÌNkwIËtk KiêoÔxP Ìbt„
oÔ¢ Rwdwt, dÖkØ¥yd K^weËZ K^weËZ ZLdKwk ÌmL pwxodwk Wwd pwZ Awxik
ÌpwËod AwiÖËK xMËt gËlxQËld, GkmwbËK KøwëUdËiëU ÌaËK Ìgk KkËZ dw
ewkËl ANUd NËU ÌjËZ ewËk„
AwiÖk KwQ ÌaËK GB gwZêw ÌeËt bÖB Ìd¢y owpwgÖ¥yËdk Iek Pwe oÙxÄ
KËkxQËld„ eÖxlm xbËt ÌodwhgËdk gwow ÌaËK GkmwbËK †lmwËdk gwxrËZ xdËt
jwItw pt„ ZLd Ìicwgy bq Ìodw KiêKZêw xgÛËMxWtwk ÌRdwËkl (Ag.) fwkØK
Awpib ÌP#cÖky opwdÖhÓxZ ÌbxLËt GkmwËbk oËŠ †lmwËdk gwxr ejêìZ jwd„
GB AekwËc ZwËK ItwxmvUd ewxVËt Ìbtw pt„ LwËlbw xRtw qiZwt GËo GB
oºwgdwit Ìodw KiêKZêwËK Agok xbËt ÌbËm xfxkËt AwËdd„ iÖx£ßjÖ˦ AwpZ
ÌiRk ÌRdwËkl (Ag.) pwkØd Awpib ÌP#cÖkyk ÌQwU hwB pËâQd GB fwkØK
Awpib ÌP#cÖky„
PiKeÞb Zaø pËâQ ÌKxgËdËU gŠg¬×ËK RwxZk xeZw ÌNwnYwk xo¦wìZ xdËZ xMËt
Gkmwb Ìjid PydweìÿyËbk gwcwk iÖËL gøaê pd ÌZixd ZwËbk nrjËìèk KwkËY
ÌbmËK ovobyt mwodgøgþÿwt xfxkËt xdËZ ewËkdxd„ ’86 owËlk ovoËbB Gkmwb
ovobyt mwodgøgþÿwt xfxkËt eÞcwdiìèy pËZ ÌPËtxQËld„ xiRwdÖk kpiwd ÌP#cÖky,
gøwxkýUwk iIbÖb Awpib, AwËdwtwk ÌpwËod i™Ö, ÌKwkgwd Awly, gøwxkýUwk
AwxdoÖl Bolwi iwpiÖb, KËdêl (Ag.) Rwfk Biwi, KwRy xfËkwR kmyb,
xRtwDx¥d gwglÖkw Gk eËq xQËld„ ÌbËmk gwBËk ÌaËK xfËk AwËdwtwk Rwxpb
xgËlk Lorw WÛwfU ÌbËL PwDk KËk Ìbd„ xgËmn ipl §wkw gwcw oÙxÄ Kkw pËl
Zw Awk ptxd„
GxU pËl Gkmwb AwËkw bÖB Uwiê eÞcwdiìèy awKËZd, Awk xgGdxe pËZw xglÖ®
kwRÐdxZK bl„ ’86 owËl AwItwiy lyËMk ÌKD ÌKD ovob ÌaËK ebZøwËMk Kaw
glËlI pwxodw kwxR pdxd„ RwiwtwZ ebZøwM Kkwt nrjËìèk Avm xpËoËg
GkmwbËK Lgk Ìbtw pt AwItwiy lyMI ebZøwM KkËg„ ZwB xZxd AwMwi ovob
ÌhËO Ìbd„ GkmwËbk GKdwtKZìè, eÞYt Kwxpdy I bÖdêyxZ Zwk eZËdk KwkY
glw pt„ kgyëbÛdwa VwK×k, Kxg dRkØl Bolwiop RMx§LøwZ AËdK iwdÖËnkB
ÌMwed Rygd awËK„ iwI ÌoZ×v, oÖKdê, ÌKËdxW, AwBtÖËgk dwky eÞyxZ xdËt
iÖLËkwPK KawgwZêw bÖxdtw RÖËr pËtËQ„
iwdÖn ZgÖ Pwt Zwk ÌdZwk Pxk¢ pËg Zwk ÌPËt DdíZ„ ZwB jÖ£ßkwËÄÝk iËZw
iÖ£ß oiwËR xKõdUd ÑdxZK eÞËmí SËrk iÖËL eËrxQËld„ ZgÖ Awxi iËd Kxk,
Gkmwb Zwk gøx£ßMZ RygdËK GKwìZ ÌMwed kwLËlB ewkËZd„ Gkmwb bÖdêyxZ
KËkËQd ogwB RwËd, jxbI xgGdxe okKwk Ìftwkføw…ËK GËd ZbìZ KËk xKQÖ
Ìgk KkËZ ewËkxd„ xZxd þñRdeÞyxZ KËkËQd, Mlf KõwËg kDf ÌP#cÖkyk oËŠ
ÌgwSwerw pËt køwvMo hgd hwOw ptxd„ Zwk xKQÖ iìèy bÖpwËZ lÖËUËQd„ ÌKD
ÌKD ÌPtwËk bÖB ew Z×Ël WÛtwk LÖËl iÖxb ÌbwKwxdk iËZw UwKw xdËtËQd„
ZwkekI AËdËK kwRdyxZËZ ixZtw ÌP#cÖkyËK oZZwk iËWl iËd KËkd„ ixZtw ÌP#cÖkyB
ou iìèy GËZ oËëbp ÌdB„ xKìç oZZwk ZwxlKw ÌbËm xZxd GKw dd„ ÌbËm
GLËdw pwRwk pwRwk ou kwRÐdxZK Kiêy kËtËQ„ gŠg¬×k AwItwiy lyËM ZwKwËl
ou RdeÞxZxdxcB ÌbLw ÌjZ„ GLËdw oÖlZwd idoÖËkk iËZw owbwiwUw RygËdk
ou kwRdyxZK Kiêy ÌbLw jwt„ iwdíw, AwLZwËkk dwiI AdwtwËo glw jwt„
WwKoÖËZ Gkw xZdRdB ixZtwk D£koÔxk„ xKìç oþZw mwxr eËk xgËbxm
ÌipiwdËbk owiËd pwxRk pËt xKvgw kwþZwt MrwMxr ÌLËt KiêyËbk gwpgw
Ìdtw jwt, iìèyk hwgiÔxZê kqw Kkw jwt dw„
Gkmwb okKwËkk iìèy xokwRÖl ÌpwËod LwËdk gwowt ÌiwUw PwËlk hwZ, Wwl I
mgxR ÌLËt AcøweK Ww. Zwxpk kxoKZw KËk gËlxQËld, GB jxb pt Agþÿw
ZwpËl iìèy ÌKd„ oÖbmêd, þôwUê KËdêl (Ag.) Rwfk Biwi xZd okKwËkk iìèy
awKwKwËl føwmËd oËPZd pËlI mÂkgwxr Qwrw Zwk ÌKwËdw AwmÞt ÌdB„ g¬×kw
kxoKZw KËk gËld, gD Ìgk KËk xbËl KwKkwBl ioxRËb xMËt ZgxlM KkËZ pËg„
oÖdyl†®I GkmwËbk ou iìèy xQËld„
GkmwËbk Riwdwt jwkw UwKw KwxiËtËQd, eËk ZwËbk LwËlbw-pwxodwk ewËmI
ÌbLw ÌMËQ„ bwxi oÖøU-UwB, RÖËZw ewkxfDi gøgpwk KËk Ìo#xLd ÌeÞxoËWëU
Gkmwb oiwËlwPdwk iÖËL eËrËQd„ Zwk AwiËl Kxg mwioÖk kwpiwd ‘D¨U DËUk
xeËV PËlËQ þñËbm’ gw eU×tw KwikØl pwowËdk ‘Ìbm AwR xgmð Ìgpwtwk L¯Ëk’
KwUêÖd xP¢ KËk DË£Rdw QxrËtxQËld„ GkmwbxgËkwcy AwËëbwlËd GxU Ìoxbd
dZ×d iw¢w jÖ£ß KËkxQl„ Gkmwb eZËdk ek KwikØl pwowd Ìg^ËP awKËl Ky
KkËZd? xgËmn KËk xgGdxe ÌRwËUk mwodwiËl okKwk Awk pwItw hgËdk
ÌbmRÖËr QxrËt Ìbtw bÖdêyxZk iËpwuog ÌbËL xK ÌþwMwd Awk KwUêÖd xbËZd
AwiwËbk?
GkmwËbk eÞai DeËRlw xdgêwPd eÞxZËkwc KkËZ xMËt ÌRl ÌLËUxQ„ eÞxZxU
xixQËl ÌaËKxQ„ xKìç Gkmwb eZËd bÖB bËlk Aemwod lÖUewU ÌbËL xdËRËK
Aekwcy iËd pt„ dÔk ÌpwËod, goÖxdtw, mwpRwpwd xokwR Rygd xbËt VËKËQd„
Awikw Ìg^ËP xMËt VËKxQ„ ÌKD ÌKD ekwRËtk Mwxd gpd KËk ea PËld„ bÖB
Ìd¢yk A¬ oiaêKkwI glËgd dw Zwkw GkmwËbk ÌPËt hwËlw Ìbm mwod KËkËQd„
owËr e^wPm xgÛR, pwRwk pwRwk iwBl kwþZw, ioxRb, Æ×l xdiêwY, eÞmwoxdK
ovÆwk, DeËRlw I ÌRlw exknb KËk þÿwdyt mwod gøgþÿwt xgeËgk oÔPdw
KËkxQËld„ owcwkY iwdÖn ZwB gËl xgÛxUËmk AwBd, ÌmL iÖxRËgk hwnY I
AwBtÖg-GkmwËbk Ddítd AZ×ldyt„
Kxg id Zwk AwËtwRd KkËZw KxgZw o¬øwk„ ewìÿea xgRt okYy Awk ÌKwËdw
okKwk xbËZ ewkl dw„ ÌUwKwBËbk Awbk KËk eaKxl dwi xbËt eÖdgêwod KkËZ
ÌPËtxQËld Gkmwb„ eËkk okKwËkk AwiËl kwþZwt ÌUwKwB ÌgËrËQ„ Gkmwb
qiZwt awKËl XwKwt fõwBIhwk pËZw GK WRd„ AwìZRêwxZKiwËdk kwRcwdyËZ
exkYZ pËZw XwKw„ Zwk bÖdêyxZ ZÚYiÔl ejêwËt Qrwtxd„
ogêRd mÞ˦t glwt Gkmwb AxhËjwM KËkËQd„ xZdxU Z£òwgcwtK okKwk ÌRËl
ÌaËK e^wPxU AwoËd ÌRZwk ekI ZwËK xdgêwPËdk oit xUxh hwnËYk oÖËjwM
Ìbtw ptxd„ ZwkekI Awikw xgPwkexZ owpwgÖ¥yd AwpËib, xgPwkexZ pwxggÖk
kpiwËdk iËZw oóiwxdZ gøx£ßËbk ogêRd mÞ˦t gxl„ AwiwËK jxb GB iÖpÔËZê
glw pt Awiwk xeÞt iÖL†Ëlwk dwi Ky? Awxi glËgw W. Kwiwl ÌpwËod,
gøwxkýUwk kxfK×l pK I W. RxpËkk Kaw„ gøx£ßMZ RygËd Zwkw Ìjid ou,
ovxgcwd eÞËmí ZwËbk hÓxiKw ogxKQÖk EËcµê„ Gkmwb eZËdk ek eÞwt K×xrxU
iwilwk iÖËLwiÖxL pd xZxd„ Zwk xgkØ˦ oÖxdxbêÄ AxhËjwM awKwk ekI
LwËlbw okKwk Ìj eÞxZxpvowk gËm iwilw xbËtxQËld Zwk eÞiwY ewItw jwt
jLd qiZwk kwRdyxZËZ bÖB bl ZwËK xdËt UwdwUwxd KËk„ ÌKD iÖx£ß Ìbd,
ÌKDgw iwilw ÌaËK Lwlwo Ìbd„
Gkmwb Riwdwt Zwk hwB xRGi KwËbkËK ÌKD xPdZ dw„ bÖB Ìd¢yk hwB,
AwZyt-þñRd, PwKk-gwKk ogwBËK RdMËYk xPdËZ gwxK ÌdB„ 54 gQËk qiZw
xdËt Gkmwb dt gQkgøwey AwËëbwlËdk iÖËL Ìj owflø ÌbxLËtËQd, Ìbm mwoËd
Zw xgþôtKk„ W. Kwiwl ÌpwËoËdk gwohgd ÌaËK 42 Rd RwZyt ÌdZwËK ÌPwL Ìg^Ëc
ÌMÞfZwk KËk Aeiwd Kkwk Aekwc xZxd Ìjid KËkËQd ÌZixd AwbwlZËK iwdÖËnk
ÌbwkËMwrwt xdËt, ’88-k gdøwt Ìdwvkw p^wU× I gÖKewxdËZ ÌdËi iwdÖËnk
id Rt KËkËQd„ dby bÖdêyxZ, þñRdeÞyxZ, dwkyeÞyxZiÖ£ß pËt MYZËìèk
eÔRwxk pËZd BxZpwËo Zwk dwi iwpxak ÌiwpwóiËbk ewËmB awKËZw„ Gkmwb I
Zwk Ìbwokkw jw KwxiËtËQd LwËlbw I ZwËkËKk Qwtwt awKw xioxKdkw Gk
ÌPËt ÌXk Ìgxm KwxiËtËQd„ k£ßewZpyd Ah×ø¤wËd Gkmwb jLd qiZw bLl KËkd,
ZLd xRtwk ÌKxgËdU Aagê ow£wkËK ÌfËl GkmwËbk oËŠ pwZ xixlËtxQl„ Aopwt
ow£wk GkmwËbk oËŠ ÑgVËKk ek ÌodweÞcwËdk gÖSËZ gwxK awËK dw GUwB qiZw
MÞpËYk oit„
xokwËRk eZËdk oit Ìjid GËbËm gwóewk fld pËtxQl ÌZixd GkmwËbk qiZw
MÞpËYk oit cwËdk gwóewk fld pt„ ow£wk ÌKxgËdËUk iìèy KËdêl (Ag.)
Rwfk Biwi GkmwbËK gËlxQËld xokwËRk eZËdk oit KÚnËKk iÖËL pwxo xQl„
KÚnK jLd iËdk AwdËëb cwd KwUxQl ZLd iwdÖn iÖËL iÖËL glxQl, xokwËRk
eZd pËtËQ„ cwd KwUËZ KwUËZ KÚnKkw glxQl, kwRwt kwRwt jÖ¦ pËâQ„ IUw
ÂËd lwh ÌdB„ GgwkI gwóewk fld pËtËQ„ ÂËd Gkmwb ÌpËoxQËld„
AxZxa eÞxZËgbK -
ÑbxdK AwiwËbk oit
|
Print 
E-mail to a Friend