gøaê kwÄÛ ewxKþæwËdk gøaê G…ËexkËiëU†Ëlw Awikw ÌKd AdÖokY Kxk?

AwgbÖl Mwfzfwk ÌP#cÖky

1954 owËl ZuKwlyd eÔgê ewxKþæwËd pK-hwowdyk ÌdZÚËZò MxVZ jÖ£ßfÝëU eÞwËbxmK xdgêwPËd xgkwU xgRËtk AxcKwky pËt qiZwt gËo„ fËl ewxKþæwËdk MYxgËkwcy AÂh mx£ß mx‰Z pt Ggv Zwkw P¢ßwìæ ÂkØ KËk„ G oit mpyb ÌowpzkwItwbyê †kØZk AoÖþÿ pËt xgËbËm xPxKuowcyd xQËld„ iIlwdw hwowdyI xgmðmwxìæ oËóilËd ÌjwM xbËZ BDËkwËe xMËt xgxhdí Ìbm ofk KkxQËld„ ewxKþæwËdk ÑþñkwPwky ÌKëbÞyt okKwk hwgl, GUwB oÖgYê oÖËjwM„ AwbiRy xiËl Zwkw xdËRkwB gwOwxl-xgpwxk mÞxiKËbk iËcø bwŠw gwxcËt Z×âQ ARÖpwËZ AÐgchwËg jÖ£ßfÝëU ixìèohwËK gkLwþæ KËkd|

Awiwk GK ewxKþæwxd owvgwxbK g¬×, xjxd gwvlwËbËmk pwlpxKKZ oóeËKê ÌL^wRLgk kwËLd, xZxd oóeÞxZ AwiwËK xRšwow KËkËQd, ÌZwiwËbk ÌbËmk kwRdyxZËZ ewxKþæwËdk gøaê G…ËexkËiëU†ËlwËK ÌKd A¬ AdÖKkËYk ÌPÄw pt? ÌZwikw xK dZ×d ÌKwd eìÿwk Kaw hwgËZ ewkQ dw? ZwËK eÞmí KËkxQlwi, ewxKþæwËdk xK ckËdk gøaê G…ËexkËiëU Awikw AdÖokY KkxQ? xZxd Rgwg xbËtËQd, ÌbËmk kwRdyxZËK kwRdyxZKmÔdø Kkwk ÌPÄw; kwRdyxZKËbk pwZ-ew Ìg^Ëc bÔËk oxkËt ÌkËL okKwk exkPwldwk ÌPÄw, og bÖdyêxZk bwt kwRdyxZKËbk NwËr PwewËdwk ÌPÄw, MYZËìèk ekyxqZ I ofl eìÿw ZøwM KËk xdËRËbk idMrw ZawKxaZ MYZwxìèK gøgþÿw D¨wgd Ggv ÌoB gøgþÿw §wkw Ìbm PwlwËdwk ÌPÄw„ ÌbËmk iwdÖËnk iËd Awþÿw I xgmðwo oÙxÄk gbËl ht oÙxÄ §wkw þÿwtyhwËg qiZwt awKwk ÌPÄw, eÞKÚZ kwRÐdxZK ÌdZw I bl†ËlwËK kwRdyxZ ÌaËK bÔËk oxkËt xbËt dyxZpyd oÖxgcwgwby gøx£ßËbk kwRdyxZK owRwËdw Ggv ZwËbk §wkw gøwËOk QwZwk iËZw gmvgb kwRÐdxZK bl MVËdk ÌPÄw BZøwxb BZøwxb Awk KZ DbwpkY Ìbg?

Awxi ZwËK gËlxQ, iwdÖn bwoZò ÌaËK iÖx£ß ÌeËlI bwoiËdwhwg ZøwM KkËZ Zwk AËdK oit lwËM„ Awikw ewxKþæwxd mwod ÌaËK iÖ£ß pËtxQ gËU, xKìç ZwËbk AwPwk-AwPkËYk AdÖKkY Ggv ZwËbk eÞxZ gmøZwk iËdwhwg ÌaËK GLdI iÖ£ß pËZ ewxkxd„ xgËmn KËk AwiwËbk mwoKËmÞYy I GýUwgxlmËiëU Zw ÌaËK GËKgwËkB iÖ£ß pËZ ewËkxd„ Awexd ÌZw RwËdd, AwËixkKwt bwoeÞaw Z×Ël Ìbtwk ek GK xgkwU ovLøK KÚnäwŠ bwo GB gËl xgËbÛwp KËkxQl Ìj, owbwËbk bwoZò ÌaËK ZwËbk iÖx£ß Ìbtw jwËg dw„ GUw ZwËbk oóeËKê owbwËbk Adøwt xo¦wìæ„

ewxKþæwxd owvgwxbK g¬× glËld, xZxd G gøwewËk Awiwk oËŠ GKiZ„ eéwËmk bmËK eÞKwxmZ GK iwxKêd Pyd-xgËmnËšk Pyd oóexKêZ GKxU gB xZxd eËrËQd„ KxiDxdýU xgeöËgk AwËM­ Aaêwu xPtwvKwBËmËKk AwiËl PyËdk owiwxRK, kwRÐdxZK, owvÆÚxZK I AaêÐdxZK og ÌqË¢ AwËixkKwk AdÖeÞËgm I AwxceZø xgþæwk xQl Ìnwl Awdw„ oÖZkwv Ìo ÌbËm KxiDxdýU xgeög ofl pItwk ek iwxKêd eÞmwod cËkB xdËtxQl, PyËd iwxKêd eÞhwg oóeÔYê xglÖ® pËg Ggv ogêËqË¢ iwxKêd xgËkwxcZwk dyxZ KxiDxdýU Pyd MÞpY KkËg„

eéwËmk bmËKB GB cwkYwk eÞxZgwb KËkxQËld IB Pyd-xgËmnš iwxKêd MËgnK„ xZxd gËlxQËld, AwËixkKw jxb KxiDxdýU PyËdk oËŠ m¢ØZwk dyxZ MÞpY dw KËk GKU× Ñcjê cËk Ggv g¬×ZòiÔlK iËdwhwËgk eÞiwY Ìbt ZwpËl PyËdk KxiDxdýU okKwËkk iËcø bÛØZ Zwk AdÖKÔl owrw ÌbLw ÌbËg„ KwkY AwËixkKwk oËŠ PyËdk Awaê-owiwxRK byNêKwËlk Ìj oóeKê I NxdÅZw, Zw okKwk e¦xZ I AwbmêMZ AxiËlk Rdø opow lÖ® pËZ ewËk dw„ GB NxdÅZw GKxU AhøwËok gøwewk„ dyxZ gbËl ÌMËlI Ahøwo opËR gblwt dw„ iwdÖn Ìj KwËR Ahøþæ pËt eËr, ošwËd ÌoB Ahøwo ÌaËK Ìo iÖ£ß pËtËQ hwËg„ xKìç AgËPZd iËd ÌoB Ahøwo Ìo lwld KËk„ fËl bwoËK iÖx£ß xbËlI Ìo opËR bwoZò h×lËZ ewËk dw„

iwxKêd Pyd-xgËmnš ZwB ItwxmvUËdk KZêwËbk DeËbm xbËtxQËld, Zwkw Ìjd PyËd KxiDxdýU okKwk qiZwt eÞxZxÅZ pItwËZB ZwËK ÌowxhËtZ BDxdtËdk iËZw Pki m¢Ø iËd dw KËk gkv eÖkËdw oóeKê cËk kwLwk ÌPÄw KËk„ ÌowxhËtZ BDxdtdËK AwËixkKw gÖx¦ËZ Aagw kËY ÌKwd xbd ptËZw ekwxRZ KkËZ ewkËg, xKìç gmøZw iwdwËZ ewkËg dw„ KwkY, kwxmtw KLdI AwËixkKwk Awcw DexdËgmI xQl dw Ggv ÌowxhËtZ oiwR I eÞmwoËdI KLdI PyËdk iËZw AwËixkKwk eÞhwg I AwxceZø xQl dw„ iwxKêd owiwxRK I kwRÐdxZK KwlPwk §wkwI kwxmtw KLdI AwâQdí ptxd„

PyËd byNêKwl cËk eÞaËi xgÛxUm AwxceZø, eËk iwxKêd AwxceZø KwËti xQl„ x§Zyt ipwjÖ˦k oit PydËK eémx£ßk GK mx£ß glw pËlI xPtwvKwBËmËKk K×IxivUwv okKwËkk AwiËl Pyd xQl KwjêZ AwËixkKwk Awcw DexdËgm„ fËl AwËixkKwk eÞZøq AwxceZø ÌaËK Pyd KxiDxdýU xgeöËgk fËl iÖ£ß pËlI idþæwx£òK eÞhwg ÌaËK Ìj opow ÌbmxU iÖ£ß pËZ ewkËg dw, gkv xdËRk AšwZowËkB AwËixkKwk AaêÐdxZK I kwRÐdxZK gøgþÿwk oËŠ Axil awKw oË£òI AwkI NxdÅ pËZ PwBËg, G oóeËKê iwxKêd Pyd-xgËmnËšk ÌeÞxWKodxU oZø pËZ Ìgxm xbd lwËMxd„

GB ÌeÞxWKodxUk Kaw DËl­L KËk ewxKþæwxd owvgwxbK glËld, xKQÖxbËdk iËcøB ÌbLw ÌMËQ, Pyd xgËmðk x§Zyt KxiDxdýU kwÄÛ pItw oË£òI eÞai KxiDxdýU kwÄÛ ÌowxhËtU BDxdtËdk oËŠ Zwk iÐZKø I Ñi¢y ÌdB„ Ñi¢y gwrËQ e^ÖxRgwby AwËixkKwk oËŠ„ GidxK ÌoB K×IxivUwv AwiËlk Ahøþæ iwdxoKZw AdÖokY KËk PyËdk KxiDxdýU okKwËkk iËcøI ZygÛ ÌowxhËtZ xgËkwxcZw ÌgËrËQ„ oyiwìæ ovNnê ÂkØ pËtËQ„ bÖB ÌbËmk ekkwÄÛ dyxZ ekþeËkk xgekyZiÖLy, GidxK m¢ØZwiÔlK dyxZËZ exkYZ pËtËQ„ o£Ëkk bmËK xd…d-xKxo™wk KÓUÐdxZK ÌK#ml ofl pItwk ek PydËK ItwxmvUd ZwËbk ‘ÌiwýU ÌfhwxkU ÌUÛW ewUêdwËkk’ ijêwbw Ìbt Ggv Pyd-iwxKêd owixkK opËjwxMZw MËr IËV„

gZêiwËdI Pyd I AwËixkKwk iËcø Ìj Vw¡w lrwB, Zw ÌKwd AwbmêMZ lrwB gw BxWËtwlxRKøwl Itwk dt„ AwËixkKwk iËZw (AwËixkKwk AdÖKkËY) PydI GLd gwRwk AaêdyxZ I e^ÖxRgwby gøgþÿw MÞpY KËkËQ Ggv GKB oóeÞowkYgwby dyxZ AdÖokY KËk AwËixkKwk eÞxZ§ë§y pËt DVËQ„ Ìjid x§Zyt ipwjÖ˦k AwËM GKB eÖ^xRgwby gøgþÿwk bÖxU Ìbm xgÛËUd I Rwiêwxd xdËRËbk gwRwk oóeÞowkY I kqwk þñwËaê GKxU xgmðjÖ˦ RxrËt erËZ gwcø pËtxQl„ hxgnøËZ GB GKB þñwËaê Pyd I AwËixkKwk gZêiwd Vw¡wjÖ¦ oyxiZ I owixtKhwËg MkijÖ˦ exkYZ pËlI xgþôËtk xKQÖ ÌdB„

Pyd oóexKêZ iwxKêd xgËmnËšk bÔk-AZyËZk xgËm­nY KZUw oxVK pËtËQ, Ìo Kaw DËl­L KËk ewxKþæwxd owvgwxbK g¬× AwkI gËlËQd, Pyd I AwËixkKwk iËcø Ìj ‘lwh G« ÌpËUk’ (nrwg cpf jc:g) oóeKê, Zwk eÞxZâQxg gwvlwËbm-ewxKþæwd oóeËKêk ÌqË¢I ÌbLw jwt„ PyËdk KxiDxdýU okKwk qiZwt gowk eÞwt oËŠ oËŠ Ìjid ZwËbk qiZw bLËl owpwjøbwdKwky ÌowxhËtZ BDxdtËdk xgkØ˦ AwËixkKwk ÌPËtI Ìgxm m¢ØZwiÔlK Agþÿwd MÞpY KËkËQ, gwvlwËbËmk ÌqË¢I ÌbLw ÌMËQ, ZwËbk þñwcydZw lwËh ogËPËt Ìgxm owpwjøbwdKwky Ìbm hwkËZk xgkØ˦ þñwcyd gwvlwËbm þñwcydZw lwËhk owËr xZd gQk ekB ewxKþæwËdk ÌPËtI Ìgxm xgËkwxcZwk dyxZ AdÖokY KkËQ„ ÌbmxUËZ okKwk gbËlËQ„ xKìç GýUwgxlmËiëU I oÖmyl oiwËRk KwkËY Ggv AKwkËYI hwkZxgËkwxcZwk dyxZ gblwtxd„

Awxi gËlxQ, gwvlwËbm I hwkËZk iËcø Ìj ‘lwh G« ÌpËUk’ oóeKê, ZwËZ hwkËZk xgkØ˦ ‘ÌpËUk’ exkiwYUwB Ìgxm„ Awk ewxKþæwËdk eÞxZ gwvlwËbËmk mwoKËmÞYy I GxlU KõwËok AwKnêY eÞwt føwUwl AøwUÛwKmËdk ejêwËt xMËt Ìe^#ËQËQ„ Axgh£ß gwvlwËbËm mx£ßmwly icøxg£ gwOwxl iÖoliwd icøxg£ ÌmÞYy MËr IVwk ek Zwkw ogËPËt gr h×l jw KËkËQ, Zw pl 1947 owËl þñwcyd jÖ£ß gwvlwk bwxg ZøwM KËk ewxKþæwËd ÌjwMbwËdk xo¦wìæ Ggv byNê bÖB jÖM (24 gQk) ÌKgl gëbÖK-mx£ßk AxcKwky Acêohø ew™wxg mwoKËbk §wkw mwxoZ pItwËK ÌiËd Plw„

GB mwoËdk xgkØ˦ jÖ¦ KËk gwvlwËbËmk gwOwxl eËk gwBËkk xbK ÌaËK iÖ£ß pËtËQ gËU, xKìç ÌhZËkk xbK ÌaËK iÖ£ß pËZ ewËkxd„ IB mwoËdk idiwdxoKZwk §wkw gwvlwËbËm Ìj GxlU I mwoKËmÞYy MËr DËVËQ, Zwkw RwxZk K^wËc xoëbgwËbk ÑbËZøk iËZw ÌPËeËQ„ gwvlwËbËm GLd ewxKþæwxdËbk eÞZøq mwoËdk gbËl PlËQ ÌNwýU-mwod„ ewxKþæwxdËbk ÌNwýU„ ewxKþæwËdk oËŠ byNê Pxgµm gQËkk (þÿleËa ÌKwd ÌjwMwËjwM, hwnw, KwlPwk, owiwxRKZwk ÌKwd xil dw awKw oË£òI) Axhm® ‘opgwo’ dw NUËl hwnw, ovÆÚxZ, xmqw I MYZwxìèK cøwd-cwkYwt DeipwËbËm xgÛxUm AwiËlk ogËPËt AMÞok Aél gwvlwËbËmk AwR Gid Agþÿw pËZw dw„

gwvlwËbËmk þñwcydZw-D£k MZ 36 gQËkk NUdwgly ejêwËlwPdw KkËl ÌbLw jwËg, G Ìjd ewxKþæwËdk MZ 61 gQËkk NUdwglykB eÞxZâQwtw gw eÞxZxg¹„ Ìj pZøwk kwRdyxZ Ggv ÑþñkwPwky mwod Rìôwgxc ewxKþæwËdk kwRdyxZk ÑgxmÄø, Zwk oËŠ gwvlwËbËmk þñwcydZw-ekgZyê kwRdyxZk ewaêKø LÖg Ki„ GLd ewxKþæwËdk iÖ£ßidw I owpoy gÖx¦RygyËbk ÌKD ÌKD eÞKwËmøB þñyKwk KkËQd, ZwËbk RwxZk xeZw Ìiwpwóib Awly xRdíwp jxb ewxKþæwd eÞxZÅwt ÌZËkw iwËok iwawt Køwëowk ÌkwËM iwkw dw ÌjËZd, ZwpËl ZwËK Zwk Ìodwgwxpdyk P¢ßwËìæB xdpZ pËZ pËZw; Ìjid kwItwlxex«k Ìodwobk bfZËk eÞcwdiìèy xltwKZ AwlyËK pZøwk ek Ìbwn GK AšwZdwiw AwfMwd ewxgëbwk K^wËc PwewËdw pËtxQl„ xRdíwpk gøwewËkI ZwB Kkw pËZw„

gwvlwËbËmI RwxZk RdK gŠg¬×k Ìbm þñwcyd pItwk oËŠ oËŠ þñwhwxgK iÙZ×ø dw pItwt ZwËK owËr xZd gQËkk iwawt oexkgwËk pZøw Kkw pt„ ewxKþæwËd RwxZk RdËKk §wkw iËdwdyZ eÞcwdiìèy xltwKZ AwlyËK pZøw KËk LwRw dwxRiD¥ydËK GËd eÞcwdiìèyk eËb gowËdw pt„ dwxRiD¥yd ZLd xgÛxUm kwdy KZÚêK xdjÖ£ß Mhdêk ÌRdwËkl„ ewlêwËiËëUk (ZLd MYexknb) oboøI xQËld dw„ xKìç AbÙmø mx£ßk eÞhwËg xZxd Mhdêk ÌRdwËkl eËb Bþæfw Ìbtwk AwËMB AxdtiZwxìèK e¦xZËZ eÞcwdiìèy pËt jwd„ eÞcwdiìèy pItwk ek Mhdêk ÌRdwËkl eËb Bþæfw Ìbd„ gQk bÖB dw NÖkËZB ÌodweÞcwd ÌRdwËkl AwBtÖg LwËdk opËjwxMZwt ZwËK gkLwþæ Kkw pt„ ovobyt MYZËìè gr lwU KZÚêK ovoËbk AwþÿwhwRd eÞcwdiìèyËK GhwËg gkLwËþæk eÞai DbwpkY DeipwËbËm eÞxZÅw KËk ewxKþæwd„

ekgZyêKwËl þñwcyd gwvlwËbËm Ìjd GB DbwpkYxUB owiwdø kbgbl NxUËt AdÖokY Kkw pt„ ÌRdwËkl xRtwDk kpiwdËK pZøw Kkwk ek owvxgcwxdK cwkwgwxpKZw kqwk hwd KËk hwBo ÌeÞxoËWëU xgPwkexZ AwgbÖo ow£wkËK GËd ÌeÞxoËWëU eËb gowËdw pt„ xKQÖxbd ek Zwk bl ewlêwËiËëU ovLøwMxkÅ awKw AgþÿwËZB bÖdyêxZk AxhËjwËM Zwk okKwkËK gkLwþæ Kkw pt„ MZ eéwm gQk cËkB ÌbLw ÌMËQ, kwRÐdxZK okKwkËK DËâQb Kkwk ARÖpwZ xpËoËg bÖdyêxZk AxhËjwMËK gøgpwk Kkw pËtËQ„ Zwkek ÌbLw ÌMËQ, kwRdyxZKËbk xgkØ˦ bÖdyêxZk AxhËjwM Z×Ël jwkw qiZw bLl KËkËQd, ZwËbk bÖdyêxZ og kwRÐdxZK okKwËkk bÖdyêxZk ÌkKWê ÌhËO ÌfËlËQ„ GUw ewxKþæwËd AwBtÖËgk Ìf#xR mwod oóeËKê Ìjid oZø, ÌZixd oZø gwvlwËbËm GkmwËbk Ìf#xR mwod oóeËKêI„

ewxKþæwd AwiËl AwBtÖg okKwk ÌbËmk mynê Ggv RdxeÞt ÌdZwËbkI bÖdyêxZk bwËt GgËWw dwiK AxWêdøwËëok AwIZwt GËd kwRdyxZ ÌaËK oxkËt Ìbtwk ÌPÄw KËkËQd„ xKìç GKRdI EcµêZd owixkK AxfowËkk xgkØ˦ gøgþÿw Ìddxd„ Btwxptw qiZwt GËo bÖdyêxZk bwËt xoxhl owxhêËok 303 Rd AxfowkËK AwKxþôKhwËg gkLwþæ KËkd„ ZwËbk iËcø GKRdI owixkK Axfowk xQËld dw„ gZêiwËdI gwvlwËbËm bÖdyêxZ biËdk dwËi gøweKhwËg kwRdyxZKËbk ckewKr PlËQ„ xKìç bÖdyêxZk Rdø jwk dwi iwËKêwo, ÌkRw L^w, gwxZþæwk oËŠ Z×ldyt, ÌoB ÌRdwËkl Gkmwb GLd Ìcwtw Z×loyewZw pËt gËo AwËQd„

ÌbËmk mynêþÿwdyt kwRÐdxZK ÌdZwËbk Pxk¢ pdd Ggv ZwËbk xgkØ˦ bÖdyêxZk AxhËjwM GËd kwRdyxZËZ ‘iwBdwo xaËtwxk’ KwjêKk Kkwk eÞai D¨wgK ewxKþæwd„ ÌRdwËkl AwBtÖg ewxKþæwËd owixkK AwBd Rwxk Kkwk ek mpyb ÌowpkwItwbyê, xitw iiZwR Ìb#lZwdw, AwBtÖg LÖËkw ÌaËK ÂkØ KËk AwZwDk kpiwd Lwd ejêìæ ÌbËmk ZuKwlyd og mynê ÌdZwk Rdø kwRdyxZ Kkw xdxn¦ KËk xbËt RdMËYk oiaêdpyd xKQÖ ZÚZyt ÌmÞYyk kwRdyxZKËK ixìèËZòk eÞËlwhd ÌbxLËt bËl ÌUËd, xdËRk D¨wxgZ ZawKxaZ Ìi#xlK MYZwxìèK gøgþÿwt GKxU eÖZ×l ewlêwËiëU Lwrw KËk qiZwt þÿwtyhwËg awKwk ÌPÄw KËkxQËld„ Gid KawI DËVxQl, xZxd xdËRËK ewxKþæwËdk ‘lwBf ÌeÞxoËWëU’ ÌNwnYw KkËgd„ Zwk ÌPÄw ofl ptxd„ gkv AMYZwxìèK I AkwRÐdxZK eìÿwt Ìbm mwod KkËZ xMËt ewxKþæwdËK xgh£ß KËk Ìflw pt„ kwRdyxZKkw byNêxbËdk ovMÞwi owcdw §wkw ewxKþæwËdk eÞxZÅw oºg KËkxQËld„ Awk AkwRÐdxZK mwoKkw ewxKþæwËdk ¢wYKZêw ÌoËR ÌbmxUËK cµvo KËk ÌfËld„

ewxKþæwd AwiËlB ewxKþæwËdk AMYZwxìèK mwoKËbk §wkw kwRÐdxZK bl hwOw-Mrw ÂkØ pt„ AwBtÖg iÖoxli lyM ÌhËO bÖ’U×KËkw KËkxQËld„ GKxUk dwi xdËtxQl KwDxëol iÖoxli lyM„ okKwËkk Ìewnø AvmxUk dwi xQl KdËhdmd iÖoxli lyM„ gZêiwd gwvlwËbËm ewxKþæwËdk oÖbÔk AZyËZk GB gøaê G…ËexkËiËëUk AdÖokY lqø Kkw jwËg„ ÌbËmk bÖxU eÞcwd blËK 11 RwdÖtwxkk eUexkgZêËdk ekekB ÌhËO Ìflwk ÌPÄw pt„ okKwxk eÙÅËewnKZwt ovÆwkeìÿy xgGdxe MËr IËV„ Aek Avm ovÆwkxgËkwcy LwËlbweìÿy xpËoËg exkxPZ pt„ AwItwiy lyM MYZwxìèK bl„ ÌdZwKiyêËbk HKø oÖbÙs„ ZwËK xgGdxek iËZw eÞËlwhd gw ht ÌbxLËt hwOw oºg ptxd„

ÌeÞxoxWtwËik iÖxÄËit oboø dwdw PwËek iËcø ovÆwkeìÿy owRËZ ÌPËtxQËld„ owcwkY ÌdZwKiyêËbk eÞxZËkwËck iÖËL Zwkw xexQËt GËoËQd„ AwItwiy lyM xgh£ß dw pItwt xgGdxe hwOwËKI þÿwtykÕe Ìbtw jwtxd„ ovÆwkeìÿykw GLd xglÖ®„ LwËlbweìÿykw Awgwk Awok R^wxKËt gËoËQd„

gwvlwËbËmk gZêiwd iwBdwo U× xaËtwxkxUI cwk Kkw ewxKþæwËdk mwoK PË¢ßk KwQ ÌaËK„ GB xaËtwxkk D¨wgK ewxKþæwËdk gZêiwd Mxb drgËr ÌeÞxoËWëU ÌRdwËkl Ìiwmwkkf„ xZxdI ewxKþæwËdk bÖxU eÞcwd bËlk ÌdZw ÌgdxRk h×Ë›w I dItwR mxkfËK dwdw bÖdyêxZk iwilwt S×xlËt Ìbm QwrËZ gwcø KËkxQËld„ ZwËZ lwhUw pl xK? GUw ewxKþæwËdk MYxgËkwcy mwoK PË¢ßk AwËkK gøaê G…ËexkËiëU„ GB G…ËexkËiëU PwlwËZ xMËt ÌRdwËkl Ìiwmwkkf GLd xdËRk aÖaÖ xdËR PwUËQd„

ÌgdxRk h×Ë›wk xgkØ˦ bÖdyêxZk jZ iwilw xZxd xbËtxQËld, ÌgdxRËkk iÙZ×øk AwËMB Zwk og xZxd Z×Ël Ìdtwk AŠyKwk KkËZ gwcø pd„ ÌgdxRËkk þñwiy Awxof RwkbwxkËK bÖdyêxZk bwËt Ìjog b¡ Ìbtw pËtxQl, AwbwlËZk ÌoB b¡ ÌeÞxoËWëU GLd Z×Ël xdËâQd„ dItwR mxkf ÌZw ÌiwmwkkËfk ÉK×i Aiwdø KËk ÌbËm xfËk GËoËQd„ byNê AwU-dt gQk ÌgdxRk h×Ë›w I dItwR mxkf GB bÖB eÞcwd ÌdZwËKB Ìiwmwkkf ÌbmZøwMy pËt xgËbËm awKËZ gwcø KËkËQd„ ZwËZ ZwËbk gøx£ßMZ RdxeÞtZw Ggv ewxKþæwËdk kwRdyxZËZ ZwËbk eÞhwg KËiËQ, dw ÌgËrËQ? ÌiwmwkkËfk eÙÅËewnK AwËixkKw ejêìæ GLd þñyKwk KkËQ ÌgdxRk I mxkËfk RdxeÞtZw AwËMk ÌPËt GKm’†Y ÌgËrËQ„ xdgêwPËd Rty pËt ZwkwB GLd Awgwk ewxKþæwËdk hwMø xdtìæw„ ÌgdxRËkk iÙZ×ø xdgêwPËd Zwk bËlk xgkwU xgRËt eÞxZg¬KZw oÙxÄ KËkxd„

ewxKþæwËd iwBdwo U× xaËtwxkk Pki gøaêZw ÌbLwk ekI gwvlwËbËm ÌoB gøaê I exkZø£ß xaËtwxk AdÖokY Kkwk eÞgÙx£ ÌKd AwiwËbk iËcø ÌRËMxQl Ggv GLdI ÌRËM AwËQ, Zw ÌgwSw Awiwk eËq bÖûKk„ owRwËdw bÖdyêxZk iwilwt AxhjÖ£ß pËtI ÌgdxRËkk iËZw pwxodw Ìbm ÌQËr ewlwdxd„ fËl Zwk RdxeÞtZw AwkI ÌgËrËQ„ Awiwk cwkYw, pwxodw Ìbm ÌQËr dw jwItwt LwËlbw xRtwI jwdxd„ fËl xZxdI pwxodwk RdxeÞtZwk xKQÖUw pËlI hwxMbwk pËtËQd„ Zwk e^wP gQËkk AemwoËdk Kaw AìæZ GLd Awk ÌKD ÌZidhwËg iÖL f×ËU glËQ dw„ og bliËZk kwRÐdxZK ejêËgqKB GLd glËQd, ÌbËm GKxU oÖÅ× I Agwc xdgêwPd pËl AwItwiy lyM I xgGdxeB Awgwk eÞcwd bÖB bl xpËoËg ewlêwËiËëU X×KËg„ Awk W. Kwiwl ÌpwËod ÌaËK ÌKwËkmy, Bgkwxpi ejêìæ Ìjog kwRÐdxZK ÌdZw I ZwËbk owBdËgwWê ogêþñ bl Lwxl iwËV ÌLËlwtwr ÌoËR ZrewËâQd, ZwËbk Agþÿw pËg pwkwcËdk bmxU ÌQËlk iËZw„

ÌRËl xbËt, xdgêwoËd ewxVËt, pZøw KËk Ìj ÌKwd eÞKÚZ kwRÐdxZK ÌdZÚZòËK cµvo Kkw jwt dw, Gk eÞiwY ÌKgl ewxKþæwËd dt, xgËmðk gÉ ÌbËm QxrËt AwËQ„ jxb xdgêwoËd ewxVËt ÌKwd ÌdZÚZò cµvo Kkw ÌjZ, ZwpËl BkwËdk Bolwiy xgeöËgk ÌdZw Biwi ÌLwËixdËK xgËbËm xdgêwoËd ewxVËt xbËt ÌkRwmwpz Bolwiy xgeög ÌVKwËZ ewkËZd„ xZxd ewËkdxd gkv ÌP#¥ gQk fÝwËëok xdgêwoËd gËo ÌLwËixd ÌkRwmwpz ewplxhËK qiZw ÌaËK DuLwZ KËkËQd Ggv xgRty ÌgËm BkwËd xdËt GËoËQd„ bxqY AwxfÝKwk ÌdZw Ìdlod iøwË«lwËK 27 gQk ÌRËl ÌkËL ÌmZwŠ mwod xK xUxKËt kwLw ÌMËQ? gŠg¬×ËK oexkgwËk pZøw KËk gwvlwËbËm Zwk ÌdZÚZò I blËK xK xdxúPpß Kkw ÌMËQ, dw xdxúPpß Kkw jwËg?

ewxKþæwd AwiËlk AwËkKxU gøaê G…ËexkËiËëUk DbwpkY ÌbB„ 1954 owËl ZuKwlyd eÔgê ewxKþæwËd pK-hwowdyk ÌdZÚËZò MxVZ jÖ£ßfÝëU eÞwËbxmK xdgêwPËd xgkwU xgRËtk AxcKwky pËt qiZwt gËo„ fËl ewxKþæwËdk MYxgËkwcy AÂh mx£ß mx‰Z pt Ggv Zwkw P¢ßwìæ ÂkØ KËk„ G oit mpyb ÌowpzkwItwbyê †kØZk AoÖþÿ pËt xgËbËm xPxKuowcyd xQËld„ iIlwdw hwowdyI xgmðmwxìæ oËóilËd ÌjwM xbËZ BDËkwËe xMËt xgxhdí Ìbm ofk KkxQËld„ ewxKþæwËdk ÑþñkwPwky ÌKëbÞyt okKwk hwgl, GUwB oÖgYê oÖËjwM„ AwbiRy xiËl Zwkw xdËRkwB gwOwxl-xgpwxk mÞxiKËbk iËcø bwŠw gwxcËt Z×âQ ARÖpwËZ AÐgchwËg jÖ£ßfÝëU ixìèohwËK gkLwþæ KËkd„

gkLwþæ iÖLøiìèy ÌmËkgwvlwËK MÙpgxëb Kkw pt„ ÌmL iÖxRgop AwItwiy lyËMk pwRwk pwRwk ÌdZwKiyêËK ÌMÞfZwk Kkw pt„ ewxKþæwxd mwoKkw hwgËld, ÌmËkgwvlw MÙpgxëb, mpyb ÌowpkwItwbyê xgËbËm, hwowdyI xgËbËm„ oÖZkwv eÔgê ewxKþæwd kwRÐdxZK ÌdZÚZòmÔdø„ GLwËd Awk AwËëbwld MËr DVËg dw„ ÌRdwËkl BoKwëbwk xiRêw ZLd ewxKþæwËdk ÌKëbÞyt þñkwÄÛ oxPg„ iIlwdw hwowdy jwËZ ÌbËm xfËk dw AwËod ÌoRdø ÉixK xbËt glËld, ‘iIlwdw ÌbËm xfkËl ZwËK †xl KËk pZøw Kkw pËg„’ ÂhwKwáqyËbk PwËe iIlwdw ZLd Awk ÌbËm ÌfËkdxd„ xZxd l«d ÌaËK KlKwZwt GËo Agþÿwd KkËZ awËKd„

xKìç ZwËZ xK ÌdZÚZòpyd eÔgê ewxKþæwËdk Qw¢-RdZwk AwËëbwld Ìgxmxbd ÌVxKËt kwLw xMËtxQl? dw, jwtxd„ xKQÖxbËdk iËcø Qw¢-RdZwk AwËëbwld bwdw g^wcËZ ÂkØ KËk„ mpyb ÌowpzkwItwbyê xgËbËm xPxKuow ÌmËn ÌbËm xfËk AwËod„ ZwËK ÌKëbÞyt AwBdiìèy eb xbËZ pt„ pK owËpgËKI MÙpgxëb Agþÿw ÌaËK iÖx£ß xbËZ pt„ ZwËK gxëb Kkwk oit glw pËtxQl ÌUÛBUk„ Zwk xgkØ˦ kwÄÛËbÛwxpZwk iwilw Kkwk ht ÌbLwËdw pËtxQl„ ÌoB ÌUÛBUkËKB KkËZ pl ÌKëbÞyt þñkwÄÛiìèy„ AwBdiìèy xpËoËg mpyb ÌowpkwItwbyê þñtv KlKwZwt xMËt okKwxk DËbøwËM iIlwdw hwowdyËK XwKwt xdËt AwËod„ pwRwk pwRwk iwdÖËnk eÞwYXwlw ovgcêdwk iËcø iIlwdw hwowdy ÌZRM^w xgiwdgëbËk xgiwd ÌaËK AgZkY KËkd„

KlwxiýU g¬× GxgGi iÔowËK AdÖokY KËk AwxiI ZwB gxl, ‘I AZyZ Kaw KI’„ AZyZ BxZpwËok GB AxdgêwY oZø Ìj gwvlwËbËmk gZêiwd kwRdyxZËZI eÞxZxgx¹Z pËZ PËlËQ ZwËZ ÌKwd oËëbp ÌdB„ AdøwthwËg ÌmL pwxodwËK ÌRËl kwLwk fËl xZxd AwR bl Ìd¢y ÌaËK RwZyt Ìd¢yËZ kÕewìæxkZ pËtËQd„ ZwËK ÌRËl kwLËl, xgËbËm ewVwËl gw ÌbËm AwoËZ dw xbËlI (Ìo G…ËexkËiëU GKgwk gøaê pËtËQ) gwvlwËbËmk kwRdyxZk Iek Zwk xdtìèY I eÞhwg iÖËQ Ìflw jwËg dw„ bËlk ÌhZk ÌKwd K×BoxlvËK Lwrw Kkw pËl Zwk Agþÿw pËg iwdíwd hÓ^Btwk ÌPËtI KkØY Ggv lŒwKk„ blËd¢yËK K×xŸZ owlwi RwxdËtI Zwk eÞZ×ø£k xZxd ewd dw„

AoÖþÿZwk Rdø jxb ÌmL pwxodw xgËbËm jwd Ggv ZwËK xdËt Awgwk dZ×d ÌKwd ÌLlw ÂkØ pt, Zw ofl pËg dw„ xZxd mZê ÌiËd xgËbËm jwËgd, Gog †Rg QxrËtI lwh ÌdB„ MZ AwVwËkw iwËo GUw oÖxdxúPZhwËg eÞiwxYZ pËtËQ, ÌKwd ht gw eÞËlwhd ÌbxLËt ZwËK eÞhwxgZ Kkw jwËg dw„ xPxKuowk Rdø xgËbËm ÌMËlI xZxd mZêxgpydhwËgB jwËgd Ggv jawoiËt ÌbËm xfkËgd„ lwL lwL iwdÖn ZwËK ovgcêdw RwdwËg„ Awxmk bmËKk ÌMwrwt xZxd ÌZw RdËd¢y xQËld dw, xQËld MÙpgcÔ„ gŠg¬×k Kdøw GB xQl Zwk GKiw¢ exkPt„ ZLdB Zwk þñËbm eÞZøwgZêËdk oit XwKw xgiwdgëbËk D£wl RdoiÖbÛ oÙxÄ pËtxQl„ Awk GLd ÌZw xZxd owkwËbËmk, RwxZk AxgovgwxbZ ÌdZw„ xPxKuowk Rdø xZxd jxb xgËbËm jwd, xPxKuowk ek Zwk ÌbËm Ìfkw ÌVKwËdw jwËg dw Awk xZxd jLd xfkËgd ZLd XwKw xgiwdgëbk AwËMk gwËkk ÌPËt AwkI gr RdoiÖËbÛ exkYZ pËg„ AwiwËbk ÌPwËLk owiËd MZ AcêmZËKkI Ìgxm oiËtk BxZpwËok ewZw ÌLwlw kËtËQ„ ZgÖ AwiwËbk mwoK mx£ß ÌKd gøaê kwÄÛ ewxKþæwËdk gøaê G…ËexkËiëU gwkgwk AdÖokY KkËZ Pwd, Zw Awiwk ÌgwcMiø dt„

owvgwxbK, KlwxiÄ - l«d eÞgwoy