xokwR xmKbwk: i×x£ßËjw¦w, dw RdxgxâQdí, iw…êgwby GKdwtK!

dwRi×l Awpowd ËmL

xgMZ 35 gQk cËk eÞxZ gQk Rwd×twky iwËo xKQ× xKQ× kwRÐdxZK bl I kwRÐdxZK ËdZw, ËZwZw ewLyk iËZw xokwR xoKbwk pZøwk xgPwk Gk bwgy Z×Ëld ( xgËmnZ jLxd gŠgëc× pZøwk xgPwËkk bwgy DVZ) Ggv Zwk ekB jLd ZwËbk bl jLd qiZwt AwËo gw awËK, ZLd xKQ×xbËdk Rdø ËoB bwxg h×Ël myZ xdbÞwt PËl jwd„ 1975 owËlk Rwd×twkyËZ ‘¢ßo fwtwËk’ xokwR xmKbwk’Gk xdpZ pgwk eËk o×byNê 21 gQk GB bl†xl qiZwt xQl„ ËoB GK×m gQËk GB bl†xl xKìç xokwR xoKbwk pZøwk xgPwk Gk ËKwd DËbøwM MÞpd KËk dwB„

Awo×d dw, xdkËeq bÚxýUËZ ËbxL xokwR xoKbwËkk KiêgÉl Rygd„ xfËk ËbLw jwK, ËoB xbd†xl Awk ZLdKwk exkþÿyxZ„

eÞaËi ËbLw jwK, ËK xQl GB xokwR xoKbwk?

GKKwlyd Qw¢ BDxdtd (Ëidd) Gk ox¢ßt Kiêy Ggv ekgZêyËZ Qw¢ BDxdtd (Ëidd) Gk ËKëbÞyt KxixUk opohwexZ xokwR xoKbwk xQËld Ëemwt eÞËK#mly„ xokwR xoKbwk, 1967 owËl Bx™xdtwxkv BDxdhwxoêxU ËaËK eÞai ËmÞdyËZ xWMÞy lwh KËkd„ xo G« xg ËZ eÞËK#mly xpowËg ËjwMbwËdk xZdiwËok iËcøB xZxd PwK×ky ËaËK ebZøwM KËkd Ggv eÔgê gwvlw ogêpwkw ewxUz MVd KËkd„

i×x£ßËjw¦w xokwR xoKbwk? xokwR xoKbwk eÔgê gwvlwk ogêpwkw ewxUz’k eÞxZÅwZw ohwexZ xQËld„ xokwR xoKbwk Ggv Zwk MxVZ eÔgê gwvlwk ogêpwkw ewxUz, ËmÞdy ovMÞwËi xgmðwoy xQl, gwvlwËbËmk þñwcydZwt dt„ xokwR xoKbwk xdËRB Zw exkÆwk KËkËQd Zwk ËlLw “Md j×Ëcµk eUhÔxi” gBËt„ Zwk hwnwt i×x£ßø×bc xQl, “b×B K×K×Ëkk Kwirw Kwixr” Awk i×xKzËZøw¦wkw ËZw “hwkËZk ËlxlËt ËbItw K×K×k”! 16 xWËo¹k ËK xZxd xgRt xbgo iËd KkËZd dw! ZwB b×B xgRt xbgoG (73 I 74 owËl) pkZwl Gk WwK xbËtxQËld!

ZaøiËZ, xokwR xoKbwk I Zwk bl iw¢ GKgwkB ewK gwxpdyk owËa jצ KËkxQl gxkmwl ËRlwk “Ëetwkw gwMwËd”„“Ëetwkw gwMwËdk ovNnê, Ëo ËZw ewK gwxpdyk owiËd bÔhêwMø¢ßËi eËr jwItwk fl, exkKleyZ ËKwd jÔbc dt„ xokwR xoKbwk I Zwk bl Zwk ËPËt AËdK Ëgmy gwk ovËNzên xl® pËtxQl i×x£ßz gwxpdyk ovËM„ xokwR xoKbwk xdËRËK KËqwËdw i×xKzËZøw¦w gËl bwxg KËkd dwB, ZwB xokwR xoKbwkËK i×xKzËZøw¦w gËl bwxg Kkwk ËKwËdw xhx£ gw Ðjx£ßKZw dwB„

þñwcydZw ekgZyz oiËt (1972 – 1975), ZwËbk hÔxiKw xQl Pki pVKwky Ggv od¢woeÔdê„ ËmÞYy ovMÞwËik dwËi Zwkw L×d KËkxQËlw pwR়wk pwRwk xdkyp iwd×nËK„ GidxK BËbk RwiwZ G dwiwRkZ Agþÿwt ovob oboø ËKI L×d KËkxQl xokwR xmKbwËkk ogêpwkw ewxUz „ GLd Awikw ËbËmk bxqd exúPiwéËl ogêpwkw ewxUÞ Ëj Zw«g ËbxL, Zw ËoxbËdk Z×ldwt døxo iw¢! GK Kawt, xokwR xoKbwk I Zwk bl xQl ‘Mother of all terror’.

þñwcydZw ek xokwR xoKbwk Gk Ëicw Ggv gøwx£ËZk KwkËd xKQ× i×xKzËZøw¦w Zwk bËl ËjwM Ëbd„ Zwk i˦ KËdêl xRtwDx¥d AwpËib(Ag) gyk D£i, DËÁLËjwMø„ eËk iZxgkËck KwkËd xZxd xokwR xoKbwk Gk blZøwM KËkd„ ËKëbÞyt KxixUk oboøËbk blZøwM, gxpÆwk, iÚZø×/pZøwk icø xbËt, bËlk ËKëbÞyt KxixUk ohwexZ, xokwR xoKbwk ¢ßiwdíËt bËlk GK oboø xgxmÄ ËKëbÞyt KxixUk ohwexZËZ exkdZ pd„

þñwcydZw ekgZêy oiËt Aek gyk i×x£ßËjw¦w KËdêl ZwËpk (Ag) gyk D£i, ËjwMbwd KËkd R়woËbk MdgwxpdyËZ, oiwR gbËlk þñeí xdËt„ gyk i×xKzËZøw¦w KËdêl xRtwDx¥d AwpËib (Ag) I KËdêl ZwËpk (Ag), ËiRk Rxll (Ag), xfËbl KwËþèwk iZ RwZytZwgwby ËaËK oiwRZìèyËZ exkdZ pËtxQËld„ eÞwt GKB oiËt ËiRk Rxll (Ag), ËjwMbwd KËkd RwoËb Ggv ohwexZk eb ewd„

ekgZêy oiËt ËiRk Rxll(Ag), oiwRZìèyËZ ËaËK Ëi#lgwxbËZ exkdz’Z pd, pwËfŒy ÉR×Ëkk ËLlwfZ AwËëbwlËd ËjwM xbËt! GB og ËjwMbwËdk fËl KËdêl xRtwDx¥d AwpËib, KËdêl ZwËpk, eÞi×L ZwËbk AwËMk kwRÐdxZK xPìæwcwkw Ggv Agþæwd ËaËK AwkI gwËi gw ËiRk Rxll, eÞaËi gwËi I eËk WwËd oËk jwd„ xokwR xoKbwk xKvgw pwËfŒy ÉR×k xKìç ZwËbk þñ þñ AgþæwdB awËKd„

RdxgxâQdí Zwx£K kwRdyxZ:
xokwR xoKbwk Ggv xokwR×l Awli LwËdk iZ Ëicwgy, Zwx£K xKìç xgebzMwiy Ggv LiZw xlezo× ËdZwËbk KwkËd þñwcydZw ekgZyz oiËt (1972 – 1975), AËdK eÞxZhwgwd j×gK AKwkËd Rygd xgoRêd xbËtxQl„ ZwËbk eÔgê gwvlw ogêpwkw ewxUz I Md gwxpdyk iZ ovMVd G ËjwM xbËt AKwkËd Rygd xbËtxQl pwRwk pwRwk oºwgdwit Zk×d I j×gK„ GB b×B Ëicwgy I Zwx£K ËdZw, gwvlwËbËmk iwd×Ënk id iwdxoKZw,owiwxRK I AaêÐdxZK ËeÞqweU, ciêyt eÞhwg g×SËZ gøwaê pËtxQËl„ ZwB ZwËbk ËmÞdy ovMÞwi Gk þñeí GB ËbËmk iwxUËZ KLËdwB bÚs ËmKr MwrËZ ewËkxd„

Gk xgekyËZ Awiwkw ËbLËZ ewB Aek b×B Ëicwgy, ZøwMy ËbmËeÞxiK, jwkw gwþægZwk dyxkËL ZwËbk Agozpwd ËaËK oËk GËo GB Ëbm I iwd×Ënk Rdø Aekyxoi Agbwd ËkËL xMËtËQd Ggv jwËâQd„ eÞai RygËd gwi kwRdyxZËZ xgmðwo KkËlI, ekgkZyËZ AwItwiy lyËM ËjwM xbËt AZìæø bqZwk owËa i×x£ßø×˦k ËdZÚZò Ëbd gwvlwËbËmk eÞai eÞcwdiìèy mpyb ZwR×x¥d Awpib„

AdøRd pËâQd eÞai RygËd gwieìÿy Ëd¢y, ixZtw ËP#c×ky, gwvlwËbËmk BxZpwËo KÚxn I KÚnËKk Rdø GZ xdËgxbZ eÞwd ËdZw/Ëd¢y oxZø xgkl„ KÚxn I KÚnËKk DdítËd Zwk Agbwd GK dZ×d BxZpwËok oÚxÄ KËkËQ! GB b×B ËdZw/Ëd¢y, gwi ËaËK AwËkw gwËi dw oËk, gwþægZw Del³y KËk xKQ×Uw WwËd oËk GËo AwItwiy lyËMk iZ gr bËl ËjwM xbËt AwItwiy lyËMk iZ gr blËK “off centre left” bËl exkdZ KkËZ †k×£eÔdê h×xiKw ewld KËkd„ ikÉi Aw²×o owiwb AwRwb, d×k×l Bolwi dwxpb eÞiÔL GKB ea Agl¹d KËkd„


xokwR xoKbwk’Gk Ëmn xbd†xl:

ËoB Agþæwt, 1974 owËlk xWËo¹k Gk Ëmn xbd †xlËZ P›MÞwËi ËMÞfZwk pd xokwR xoKbwk Ggv KËtK xbËdk iwawt (ËMÞfZwk pItwk xbd ZwxkL xdËt iwd×Ënk i˦ xKQ× iZËhb AwËQ), 1975 owËlk Rwd×twky iwËo 2 Rwd×twky owhwËk ‘¢ßo fwtwËk’ xdpZ pd„ xokwR xoKbwk iÚZø×k fËl eÔgê gwvlw ogêpwkw ewxUz owvMVxdK hwËg hynd bÔgêl pËt eËr Ggv AËdK dyxkp iwd×Ënk Rygd kqw ewt„ ËjËpZ×, eÔgê gwvlw ogêpwkw ewxUz, xokwR xoKbwk Gk GKK ËdZÚËZk Dek xdhêkmyl xQl, ZwB Zwk iÚZøÔk xKQ×xbËdk i˦B Zwk bl AËdK Debl G exkdZ pt Ggv xgl×x®k xbËK bÞ×Z cwxgZ pt„

ËoB oit ‘¢ßo fwtwk’ xQl GËKgwËk dZ×d Ggv iwd×n GËZ Ahþæ xQËlw dw„ ZwB ËoB oit owcwkd iwd×n xKQ×Uw pËlI pZgwK pËtxQl„ AwR Awikw ‘¢ßo fwtwËk’ Ahþæ pËt ËMxQ Ggv g×xS Gk DeKwxkZw Awk KwjêKwxkZw„ ZwB Awikw ËbxL, jxbI AwBËdk ËPwËL xKQ×Uw AMÞpdËjwMø, xKìç xge×l ovLw MxkozV RdowcwkËdk KwËQ ‘¢ßo fwtwk’ Gk kËtËQ eÞP« MÞpdËjwMøZw„ owcwkd RdowcwkËdk iËd ‘¢ßo fwtwk’ Gk eÞxZm² pËâQ, ‘Ëjid K×K×k, ËZid i׆r’„

1975 Gk ek AËdK okKwk xQl jwkw xokwR xoKbwk Gk pZøwk xgPwk Gk ËKwËdw EËbøwM Ëdd xd! AaP jLxd gŠgëc× pZøwk eÞoŠ DVZ gw xokwR xoKbwk Gk iÚZø× xbgo AwËo, ZLxd ËoB og okKwk Gk owËa RxrZ ËdZwkw xokwR xoKbwk pZøwk xgPwk Gk bwgy Z×Ëld! Adø og ‘¢ßo fwtwËk’ xdpZËbk iZ xokwR xoKbwk Gk pZøwk xgPwk bwgy Kkw ËRËZ ewËk„ GKxU gøwewËk Awxi xdúPyZ Ëj, ‘¢ßo fwtwËk’ xdpZËbk AËdËKk iZ xokwR xoKbwk Gk xgk×˦ AËdK o×xdxbêÄ AxhËjwM xQl„ RwxZk gÚp£k þñwËaê,gwþægZwk KwkËd G ckËdk ¢ßo fwtwËkk bkKwk xQl, AwËQ Ggv hxgnøËZI awKËg„

xokwR xoKbwk owpoy, Ëicwgy, xdËlêwh Ggv ou Ggv GKB owËa pVKwky I hÔl ea AglôgdKwky Ëj xQËld , ZwËZ ËKwd oËëbpk AgKwm dwB„ gwvlwËbËmk kwRdyxZËZ DËÁLËjwMø GB b×B ZwxZòK ËdZw, xokwR xoKbwk Ggv xokwR×l Awli LwËdk i˦, GKz iw¢ xokwR xoKbwkB AwiÚZø× Zwk dyxZËZ AxgPl xQËld„

AdøxbËK xokwR×l Awli Lwd (GK oit bwbw dwËi KiêyËbk i˦ RdxeÞt awKËlI, ekgZêyËZ ‘KwewxlK’ dwËiB Ëgmy exkxPxZ ewd), gyk i×x£ß Ëjw¦w KËdêl ZwËpk (Ag), gyk D£i ËK fw^xok iËék xbËK ËVËl xbËt, pwRwk pwRwk Ëicwgy Zk×d, j×gËKk Rygd, Ëicw I oºwgdwk AeiÚZøÔ NxUËt, GLd þñwhwxgK(!) Rygd jwed KkËQd„

ewbxUKw: gyk i×x£ß Ëjw¦w KËdêl ZwËpk (Ag) gyk D£i Gk Awbmê I AwZôZøwM AËdK Ëicwgy Zk×d, j×gKËK Ad×eÞwxdZ KËkxQzl, ËjidxU KËkxQzl‌ Zwk xZd oËpwbkËK„ gyk i×x£ß Ëjw¦w KËdêl ZwËpk (Ag) gyk D£i Gk AdÔR, ItwËkowZ ËpwËod Ëglwl gyk eÞZyK, GK oiËtk RwoËbk Mdgwxpdyk ox¢ßt RwdgwR oboø, AËdK NwZ eÞxZNwZ AxZ¢ßi KËk i×x£ßjÔ˦k iÔlcwkwt xfËk GËoËQd„ xZxd GLd RwZyt ovoËb, gwvlwËbm AwItwiy lyM blyt ovob oboø„ Awk Adø b×B oËpwbk Awg× BDo×f, gyk xg¢ßi I gwpwk, gyk eÞxZK (KËdêl ZwËpkËK i×£ß Kkwk Rdø hwkZyt pwB Kximdwk oik Ëod ËK AepkËdk ËPÄwKwËl xdpZ), ËLZwgeÞw® gyk i×x£ß Ëjw¦w„

AdøxbËK RdxgxâQdí iw…êgwby xokwR xoKbwk Gk Awbmê AËdK Ëicwgy Zk×d, j×gKËK Ad×eÞwxdZ KkËlI Zwk xdKUZi AwZôytËbk Ad×eÞwxdZ gw dÔdøZi eÞhwxgZ I KkËZ ewËkxd„ Zwk b×B hwB gwvlwËbËmk AdøZi xg£gwd MwËiêåUo gøwgowty„ gøgowty d×k× xoKbwk Wwdexìÿ bl xg Gd xe ËaËK 15 ËfgÞ×twxk 1996 owËl xdgêwPËd AvmMÞpd KËkxQËld„ Ëgwd mwiyi xoKbwk, xg Gd xe blyt GK eÞw£ßd iìèyËK xgËt KËk ovowk KkËQd„


dwRi×l Awpowd ËmL, xoWdy ËaËK|