owvÆÚxZK RwMkËY iÖx£ßk ea

ixfbÖl pK

Ìj ÌKwËdw oiwËR ovÆÙxZk eÞcwd xdhêk Zwk owiwxRK gÖdU, ÌoËqË¢ GB Delx³ËZ Ìe#^Qgwk Ìj#x£ßKZw kËtËQ Ìj, ÌKwËdw iwdgËMwÅyk ÌqË¢ xgËbmy mwoËdk iÖËLwiÖxL pËt xdR o£w ovkqY xKvgw pwkwËdwk oºwgdw xdhêk KËk H mwod oiwRKwVwËiw KËZwUw cµvo KËkËQ Zwk Iek„

AwxilKwk Kwgkwl

ovÆÙxZk eËq AËdK hwËlw Kaw glw jwt; xKìæÖ AwRËKk xbËd ovÆÙxZk Agþÿw jLd VÖ^ËUw RMdíwa, ovÆÚxZ GK xdxckwi obêwk, Xwl-ZËlwtwk og LÖBËt gËo AwËQ, ZLd GBog hwËlw hwËlw Kawt KwËkw eÞZøt RdôwËg dw Rwxd„ AaP og pwkwËlI eÞZøt ÌZw Awikw pwkwB xd, gdøwt ogêþñwìæ KÚnK Ìjid AwMËl kwLw gyRcwd xdËt dZ×d foËlk þñeí ÌbËL, AwikwI ovÆÚxZ xgnËt ÌZixd eÞZøty; xKìæÖ ÌoB Awmwgwb AeËkk iËcø oéwk Kxk KyhwËg? GKUw Dewt pËZ ewËk ovÆÙxZk m¢ØËbk eÞxZx¢ßtw jwPwB„ ovÆÙxZ jxb GËZwB mx£ßpyd I xdRyêg pËt eËr ZËg ovÆÙxZk DbzMi xdËt m¢Ø GËZw hwxgZ ÌKd, ovÆÙxZk kwRÐdxZK, AaêÐdxZK, owiwxRK eÞhwg KwËti KkËlI Ìj-ÌKwËdw eÞKwm o‰×xPZ KkËZ Zwkw ÌKd GËZw DbMÞyg, GZw xpvoÛ?

ovÆÙxZ xdËt qiZwgwd ÌMwÅy, jwkw oiwËRk Iek ÑdxZK AwxceZø xgþæwËk Aqi, Zwkw og oiËtB hwxgZ„ ovÆÚxZ glËZ Ìj iÖ£ß Awgp ÌgwSwt ÌoUw AwiwËbk qiZwoydkw GËKgwËkB iwdËZ kwxR dd, ovÆÙxZ glËZ Zwkw ÌgwËSd xdtìèY„ gwvlwËbËm okKwxk gwcw-xdËnËck gÉ ÌgrwRwËlk ewmwewxm GLd jÖ£ß pËtËQ AwËkK Dewbwd­ omþè pwilw PwxlËt ovÆÙxZPPêw cµvo Kkw„ Gk ekwKwÅw ÌbLw ÌMËQ jËmwËkk DbyPyk iËé jLd Mwd MwBËQ gwDl ZLd xgËýfwxkZ pt Ìgwiw, kidwk Dbwk ogÖR eÞwìæËk QwtwdËUk gnêgkY AwËtwRd xgËýfwkËY k£ßw£ß pËt IËV, jw¢wiËé pwilw PËl BZþæZ, eÖËr jwt owkKwËok ZwgÖ, xoËdiw pËl NËU xgËýfwkY, iwRwËk owcK MwËdk bl Aw¢ßwìæ pt Ìgwiwt­ GBog GKwxb¢ßi NUdw gwvlwËbËm ovÆÙxZPPêwk xgËkwcy ipËlk xpvoÛ iËdwgÙx£ I cµvowZK qiZwk eÞKwm NxUËtËQ„ GB Ìj Aoxpnä×Zwk Awgp ÑZxk Kkw pËâQ, jw ewËâQ qiZwgwdËbk eÞmÛt, Zw’ GLd ibbbwZwËbk xdtìèËYk gwBËk PËl jwËâQ Ggv AdíbwZwk pwËZ Kwir gowËZ DbøZ pËtËQ„

owxpËZøk xbËK ZwKwËlI ÌbxL GKB xP¢, KZÚêZògwdËbk xdtìèËYk Axhlwn PxkZwaê KËk xdxn¦ pËtËQ AËdK MÞìÿ, Zoxliw dwoxkd ÌZw fxktw pËtB AwËQd, ÌKD xgËmn lqø dw KkËlI GUw GK gwþæg Bolwi oóexKêZ xKQÖ gBI xdxn¦ pËtËQ ÌjLwËd cËiêk Dbwkgwby xgËmönËYk eÞtwo Ìdtw pËtxQl„ owxpZøPPêwk ÌqË¢ xdËncwšw AwoËl GK ckËdk Mx¡ ÌUËd Ìbtwk eÞtwo, AdÖËiwbËdk GKUw oyiw AwËkwe, jw ¢ßËi GKUw þñ-AwËkwxeZ xdËncwšwk KwR KËk„ okKwxk eÙÅËewnKZwt xdtìèËYk Ìjog eÞtwo Zwk ewmwewxm omþè pwilwk dxRkI Awikw lqø KËkxQ„ g†rwk ÌlwKKxg ÌiwoËliDx¥d pZøw mpkPq×k gwBËk NËUËQ gËl ÌZid iËdwËjwM AwKnêY KËk xd, xKìæÖ oiwRËbËp AwmÛt Ìdtw gøwxck GUw ggêk eÞKwm„ AwiwËbk KwËlk KawKwk gËkYø Kxg mwioÖk kwpiwËdk gwowt K×r×l pwËZ jwkw Aw¢ßiY NxUËtxQl Zwkw ovpwËk ofl pt xd, ÌoRdø ÌgwcKxk icøxg£ xdRyêg iwdËo ZËZwUw m‰wk Rdô Ìbt xd; xKìæÖ 2004 owËlk GK×Ëm gBËilwt eÞxZgwby ÌlLK ÉiwtÖd AwRwbËK icøjÖMyt Kwtbwt ÌjhwËg K×xeËt pZøw KkËZ k£ßw£ß qZ-xgqZ KËk ÌZwlw pt ÌoUw RwxZk iwaw Ìp^U pËt jwItwk iËZw NUdw; xKìæÖ hwgdwxPìæwpyd ZwkËlø oixeêZ RwxZ xpËoËg iwaw Ìgwcpt Awikw AwËMB LÖBËtxQ, ZwB Ìp^U pItwk iËZw DbøZ iþæK Awk xgËmn KwËkw ÌdB, ÌoRdø eÞxZx¢ßtw ÌZid ÌRwkbwk pt xd„ mZ AeiwËdI AwR gwOwxl RwxZk iwaw Ìp^U pItwk dt, gkv PËl ekgZyê AeiwËdk Rdø eÞZyqw„ Awk qiZwoydkw, kwËÄÛk iÖoliwxdZò xdËt jwkw GËZwKwl xQËld ÌowâPwk Z^wkw GLd oËóilËdk Nk K^wxeËt xPuKwk KkËQd gwvlwËbm opdmylZw I oóeÞyxZk iËWl, BolwËik Dbwk kÕËek ÌbLw xilËg gwvlwËbËm„

dwUËKk Iek xgxc-xdËnc KwjêKk Kkwk ÌPÄw PlËQ xgxhdíhwËg„ ÌRlw mpk†ËlwËZ eÞmwod AwËkwe KkËQ AËdK kKi gwcw, dwUËKk bl AËdK RwtMwt eÞZøq Aw¢ßiËYk xmKwk pËtËQ„ fxkbeÖËk dwky-ewPwËkk gwþægZw eÞxZfldKwky dwUK ‘Kaw KÚnäKxl’ iéþÿ KËk ÌMÞfZwk pt ÌMwUw bl, ÌKwawt KyhwËg dwxK cËiêk Aeiwd NËUËQ„ dwUøbl†Ëlwk GKUw gr oioøw iéwtËdk Rdø xildwtZËdk Ahwg, Ìjog xildwtZd ewItw jwt Zwk AxcKwvm okKwxk xdtìèËY; fËl okKwk GËqË¢ ÌhwM KËk GK ckËdk AxlxLZ KZÚêZò, jwk gøgpwk xKvgw AegøgpwËk okKwËkk ÌKwËdw KweêYø ÌdB„ xmùekÕe iéwtËd xgËmn gwcwk oóiÖLyd pËtËQ Ìbmgøwey xgxhdí jw¢w-ewlw ÌMwÅy„ ÌlwKwtZ GB xmùecwkw ÌbËmk Rdø GK xgmwl oóeb, xKìæÖ ÌKwËdw ckËdk opËjwxMZw eÞbwd ÌZw bÔËkk Kaw jw¢wxmùeËK okKwk gkv GKxU oioøw xpËoËg xgËgPdw KËkd­ AwBd-mÙeLlwk oioøw, ÑdxZKZwk oioøw„

Gid xK ÌjLwËd ÌoB o£wk eÞZøt gø£ß pt jw DexdËgxmK mwoKËbk ÌaËK Awlwbw Ggv  Ìo-KwkËY RdZwk AËdK KwQwKwxQ, ZËg ÌoUw ogê¢ GKhwËg eÞKwm ewt dw„ ovLøwlxNÅ gÖËRêwtwËbk GKwvm, jwkw xgËbxm mwoËdk xgkØ˦ ovMÞwËi Avm xdËtxQl, Zwkw xgËbxm ovÆÙxZk gøgpwËk AMÞok pt, xdËRËbk o£w AwxgûKwËkk eÞKwmKËùe xgËbxm owxpZø I xmùe ÌaËK eÞhwg AwpkY KËk, xdR RdMËYk ÌaËK dt„

            AwxilKwk Kwgkwl

xdtìèY I ovpwk, ovÆÙxZk xgdwmy GB bÖB kØbÛ Aw¢ßiY DuowxkZ pËtËQ AwËkw Mhyk GK      gwþægZw ÌaËK, RwxZËK Zwk ovÆÙxZ Duo ÌaËK xgxâQdí KËk Ìflwk Rdø Ìj AaêÐdxZK-kwRÐdxZK-owiwxRK eÞtwo ÌoLwd ÌaËKB Gk Rdô„ þñwcydZwk ek ÌaËK Awikw AgËlwKd KkxQ ovÆÙxZk ovpxZ ¢ßËi KyhwËg xmxal pËZ ÂkØ KkËlw„ GKUw oioøw xQl ÌLwb icøxg£ iÖx£ßovMÞwiy ÌMwÅyk iËcø, ewxKþæwxd x§RwxZ-ZË£òk xgekyËZ jwkw gwOwxl ovÆÙxZk eZwKw D^P× KËk Z×Ël cËkxQËld„ gwOwxl ovÆÙxZk Zwuejê I mx£ßitZw o¬wËd kyxZiËZw GK owvÆÙxZK RwMkËYk Rdô Zwkw xbËtxQËld„ xgËmnhwËg GB RwMkËYk Dx¥Ä I Agl¹d xQl icøxg£ gwOwxl iÖoliwd ÌMwÅy j^wkw GKbw x§RwxZZË£òk ÌeÞËi gÖ^b pËt Zwk Aw oÖfl eÞwx®k iËcø RwZyt xgKwm owcËdk þñeí ÌbËLxQl„ ZwËbk ÌiwphŠ pËtxQl AxPËkB, hwnwk Iek AeÞZøwxmZ AwNwZ ÌaËK„ gbkØx¥d Dik GB RwMkY eÞx¢ßtwËK ÌbËLxQËld gwOwxl iÖoliwËdk þñËbm eÞZøwgZêd xpËoËg„ KawUw Lx¡ZhwËg oZø, ÌKddw RwZyt o£wk RwMkY xpËoËg GB eÞx¢ßtwËK jxb ÌbLw pt ZËg GËqË¢ gwOwxl xpëbÖk hÔxiKw KyhwËg iÔløwtd Kkw pËg„ AwËkK xgPwËk GUw ÌZw oiMÞhwËg gwOwxl iÖoliwËdk MÙËp eÞZøwgZêd dt, ÌKddw ovLøwMxkÅ xdkqk gwOwxl iÖoxli RdËMwÅy, Zwkw ÌZw HxZxpøK Rygdcwkwt gkwgËkk iËZw oixeêZ xQl, AwZexkPËtk o‰U xdËt ÌKwËdw x§cw§ë§ ZwËbk iËcø xQl dw„ eébm lÖB Ìjid gËlxQËld, AwB Aøwi bw ÌýUU, ZwkwI ÌZw ÌZixd gwOwxl ovÆÙxZk eÞZyK I gwpK, Adø ÌKwËdw ovÆÙxZk AxhNwZ ÌZw Zwk Iek eËr xd, erËlI Zwkw ÌoUwËK xdËRËbk iËZw KËk RwxkZ I ovËmþíxnZ KËk xdËtËQd, Zwkw KLËdw MÙpZøwM KËkd xd; ZwB gwOwxl iÖoliwËdk NËk Ìfkwk eÞx¢ßtwt Zwkw AìæhÖê£ß pËZ ewËkd dw„

ÌZw gwxpøK mx£ßitZw I AìæxdêxpZ KZK bÖgêlZw xdËt gwvlwËbm kwËÄÛk Ìj AhÖøbt ÌoUw dZ×d oºwgdwk §wk LÖËl xbËtxQl„ oºwgdw GRdø Ìj, x§RwxZZ£ò owiwxRK gÖdUËK ÌjhwËg qxkZ KËk, oiwËRk AhøìæËkk xgxhdí ciêËMwÅyËK ewkþexkK ÑgxkZwk oóeËKê b^wr Kkwt MYeÞRwZìèy gwvlwËbm ÌoB o‰U AxZ¢ßi KËk Awed AxþæZò ÌNwnYw KkËlw gËU, xKìæÖ gwOwxlk kwËÄÛk xgKwm KwxeqZ eËa xKQÖËZB Ìjd G†ËZ ewkËlw dw„ RwZytZwgwby ÌPZdwk xgRtËK RwZyt iÖx£ßk eajw¢y KkËZ Awikw gÉxgc gøaêZwk exkPt xbËZ awKlwi„ gwOwxl o£wk xgRt Ìj oKl RwxZo£wk AxcKwËkk þñyKÚxZ Ggv GB xgRt Ìj ÌbmwhøìæËkk Aekwek q×bÛ RwxZo£wk AxcKwËkk eÞxZI oihwËg mÛ¦wmyl ÌoUw gwþæg KËk Z×lËZ AwiwËbk gøaêZw oyiwpyd„ ZbÖexk iÖx£ßjÖ˦k Ìi#l Awbmê Ìj AowóeÞbwxtK MYZwxìèK KløwYiÔlK oiwR xdiêwY Zwk oóeÔYê AþñyKÚxZ NUËlw ggêk k£ßewËZk icø xbËt owixkK mwoËdk D¤wËd„ ekgZyê byNê BxZpwËok DËlöL GLwËd AeÞËtwRdyt; xKìæÖ Awikw iËiê iËiê Delx³ KkxQ, Ìj þñeí I ÌeÞkYw xdËt AhÖøbt NËUxQl gwvlwËbËmk ÌoLwd ÌaËK gÉ ÌjwRd bÔËk oËk GËoxQ Awikw„

BËZwiËcø AwìæRêwxZK Awgp ewËùU ÌMËQ xgeÖlhwËg„ oiwRZwxìèK bÖxdtw cËo ÌMl kwZwkwxZ, xgšwd I eÞjÖx£ßk xdZø dZ×d xgKwm ÌjwMwËjwM I ovËjwËMk ÌqË¢ xgeög gËt GËdËQ, xgmðwtd AaêdyxZ-ovÆÙxZ-kwRdyxZ ogêËqË¢ ogêMÞwoy pËt DËVËQ„ gwRwk AaêdyxZk bmêËd Ìj eÞxZËjwxMZwk Dewbwd xdxpZ awËK Zw bÖiËr-iÖPËr gwRwËkk þñwcydZwk dwËi PlËQ qiZwgwdËbk þñwcydZw„ fËl xgmðoiwR GK xg¸Ëik ovÆÙxZk iËcø NÖkewK LwËâQ, iwdgohøZwk ÑgxP¢ø ¢ßËi GKK ovÆÙxZk SliËl PwKxPËKø AdÖKkY pdÖKkËYk gÙË£ Awg¦ pËâQ„ Gid exkxþÿxZËZ ovÆÙxZk mx£ßk o¬wd ÌKwawt xilËg, KyhwËgB-gw ovÆÙxZ pËt DVËg iÖx£ßk AwtÖc?

owiÛwRøgwby AwxceZø bwxg KËk owvÆÙxZK eyrd Ggv xdeyxrZ RwxZk ovÆÙxZk jw Aexkpwjê Avm Zwk eÞZøq gw eËkwq xglÖx®„ xKìæÖ ebwdZ GB RdËMwÅy iÖx£ßk AwËëbwld oÙRd I xgKwËmk qiZw kwËL ÌKddw owvÆÙxZK Rygd xgdÄ Kkwk þÿwty I ovMxVZ eÞtwo oË£òI Zwkw ZwËbk ovÆÙxZËK g^wxPËt kwËL„ kwRÐdxZK-owixkK eÞxZËkwc cµvo pËt ÌMËlI xUËK awËK owvÆÙxZK eÞxZËkwc Ggv GB owvÆÙxZ eÞxZËkwcB ÌKwËdw GK xgËmn oiËt dZ×d kÕe (kwRÐdxZK, AaêÐdxZK, owixkK) cwkY KËk xgËbxm AwxceZøËK eÞxZËkwc KËk„

            AwxilKwk Kwgkwl

xdgˬ AwxfÝKwk iÖx£ß AwËëbwlËdk ÌdZw AwxilKwk KwgkwËlk Ìjog D¦ÙxZ gøgpÕZ pËtËQ Zw xZxd DâPwkY KËkxQËld 1972 owËlk RÖlwBËZ eøwxkËo BDËdËÆw AwËtwxRZ GK ÌoxidwËk„ DËlöLø Gk AùeKwl ek eZ×êMyR NwZKËbk pwËZ Kwgkwl xdpZ pd; xKìæÖ ZwËZ KËk iÖx£ß AwËëbwld AgbxiZ pt dw, Z^wk Ìbm xMxd-xgowD AxPËk ARêd KËk þñwcydZw„ AwxilKwk Kwgkwl Ìj-hwnwt ovÆÙxZk mx£ßk Kaw gø£ß KËkxQËld Zw ZuKwlyd RwZyt iÖx£ß AwËëbwlËdk gwþægZwk oËŠ jÖ£ß, AwRËKk xgmðwtd I GKK qiZwËKËëbÛk xdk‰×m AwxceËZøk jÖËM H g£ßgø GKB hwnwt eÞb£ pËZ ewËk dw; xKìæÖ KwgkwËlk g£ßËgøk owkoËZø ÌKwËdw exkgZêd NËU xd„ xZxd gËlxQËld Ìj, owvÆÙxZK x¢ßtw pËâQ iÖx£ßk x¢ßtw, Aøwƒ Ag KwlPwk BR Aøwd Aøwƒ Ag xlgwËkmd„ ovÆÙxZk GB mx£ßitZw kËtËQ gËlB Gid eki AwxceZøgwby exkËgËmI KZÚêZògwdËbk ht NÖËP dw, ovÆÙxZk eÞKwmËK kئ KkËZ ovpwk iÔxZê cwkY KkËZI Zwkw xeQ ew pt dw„

ovÆÚxZk mx£ß kËtËQ G-Awikw gÖxS, xKìæÖ ÌoB mx£ß AwoËl ÌKwawt xdxpZ? ovÆÙxZk mx£ß jxb eÞKwm ewt owiwxRK gÖdËU, oiwRËK ovpZ, oËPZd I ox¢ßt KËk ÌZwlwk iËcø ZËg gÖSËZ pËg GB mx£ßk Duo oiwËRk gøweKZi RdiwdÖn, jwkw ZwËbk Rygdcwkw I RygdwPwËkk iËcø ovÆÙxZk RwZyt xgxmÄZwËK oRyg I gpiwd kwLËQd Ggv ÌoB xhx£k Iek xdhêk KËk dwdwhwËg oÙRd Axhlwny pËâQd„ Gixd oÙRd Axhlwn ZwËK Adø ovÆÙxZ Adø ohøZwk oËŠ xilËZI eÞËYwbdw ÌjwMwt Ggv xilËd-ximÛËY ÌldËbd ovÆÙxZ xgKwËmk dZ×d dZ×d ea KËk Ìdt„ Awikw þñwcydZwËK gøweK iwdÖËnk RygËdk xgKwËmk oÖËjwM gÙx¦, Z^wk iÖx£ßk AMêl LÖËl Ìbtwk gwþægZwt kÕewìæxkZ KkËZ ewxk xd„ GLdI AwiwËbk ÌbËm eÞwt AËcêK iwdÖn xdkqk, gwo KËk bwxkbÛøoyiwk xdËP, xgbøwlËtk ÌP#KwV jwkw iwrwt ZwËbk AËcêK SËk eËr eÞwaxiËKk ek, iwcøxiK ÌeËkwËZ xMËt xdkØË¥m pËt jwt AwËkw KËZw Rd, dwkyËbk Awikw Mx¡g¦ KËk kwLxQ oyxiZ GK exkoËk, GoËgk fËl oÖËjwM-gxéZ iwdÖËnk ovLøwB AwiwËbk oiwËR Ìgxm„ Gk ewmwewxm kwÄÛ I qiZwgwdËbk eÙÅËewnKZwt gwRwk AaêdyxZk AwdÖK×Ëlø ÌhwMgwby GK ovÆÙxZ-cwkYwËK Awikw oËgêogêw KËk Z×lxQ„ fËl ovÆÙxZk glËt eÞËgËmk oÖËjwM I AxcKwk jwËbk kËtËQ Zwkw ÌowuowËp gkY KkËQ ovÆÙxZpydZwËK Ggv KwPËK pyËk ÌhËg gwdËkk Mlwt iÖË£ßwpwËkk GK gwþæg xP¢ ÑZxk KkËQ„ AwiwËbk dwMxkK xg£gwdkw Ggv ZwËbk Rygdcwkw xbËK pw-xeËZøm KËk ZwxKËt awKw icøxg£kw dwUK glËZ ÌgwËSd ÌUxlxhmËdk xoxktwl, Awk ÌoUw jxb ÌiMw pt ZËg ÌZw gÖ^b pËZ ewkwk oit AwËkw byNê pt, Ìj dwUK ÌbLw ÌmËn hÖËl ÌjËZ pt eÔgêKaw, dZ×gw dZ×Ëdk AwþñwËbk oÖËjwM ÌKwawt xilËg„ gwxYRø MÞwo KkËQ owxpZøËKI, Itwd-UwBi BDËRk Rdø ÌlLw pËâQ Dedøwo, GK Ìilwk gB eËkk Ìilwt ÌKD þôkY KkËgd dw, xP¢Kkkw ÌPÄw KkËQd pËZ GË…wxUK, ÌfwxKm­ ÌKddw gwtwkkw ÌoUw PwËâQ„ fËl gwþægZw pËâQ gøweK iwdÖËnk Rdø Awikw ovÆÙxZk AxcKwk AþñyKwk KkxQ, Awk qiZwgwd hwMøgwd gøx£ßËbk Rdø kËtËQ ovÆÙxZpyd xgËdwbËdk ZwkËlø AgMwpËdk oÖgËëbwgþæ„

fËl ovÆÙxZk Rdø AwR gr bÖ:oit; xKìæÖ Gid exkxþÿxZËZI Awikw gÖxS ovÆÙxZk mx£ß xd:Ëmn pËt jwt xd, RwMkËYk eakPdwt iwdÖn dwdwhwËg gÛZy kËtËQ, gÛZy pItwk oÖËjwM LÖ^RËQ„ gøweK iwdÖnËK xmqwk Ggv ÌoB oËŠ oÖxmqwk glËt xdËt AwoËZ ewkËl, ZwËbk RygdxgKwËmk oÖËjwM eÞowxkZ KkËZ ewkËl ÌoBog eÞtwo ÌaËK, AwËlw xbËt AwËlw Ròwlwk iËZw owvÆÙxZK RwMkY GKxbd iwdÖnËK iÖx£ßk ea ÌbLwËg„ ÌoUw AdÖcwgd KkËZ ewËk gËlB mwoKËMwÅyk ovÆÙxZËK GËZw ht„