pwËmi LwËdk xP¢Klw

iÖdZwoyk iwiÖd

gwvlwËbËmk AËdK xmùey, Ìgw¦w Ggv oiwËlwPK GKRd xmùeyËK bÖhwËg xgPwk KËkd„ AËdK xmùey ZwËbk KwËQ ‘¦ xmùey’ KwkY og oit Zwkw Køwdhwo xdËtB PPêw KËkËQd„ KwBtÖi ÌP#cÖky, pwËmi Lwd gw kxfK×d dgy ZwËbk KwËQ GB kKi ‘¦ xmùey’ dd„ KwkY, og oit Zwkw Awg¦ awËKdxd KøwdhwËok ÌfÝËi„ ZwËbk xgPkY xgxhdí ÌqË¢, xKìç AxìZôi xgPwËk GxUB eÞxZhwZ pËt DVËQ Ìj, gwvlwËbËmk xP¢Klwt ÌZw gËUB gwvlwËbËmk oiwËR kØxP xdiêwËY Ggv AwËëbwlËd owixMÞKhwËg x§ZytËbk Agbwd Ìgxm„

pwËmi LwdËK ÂcÖ ‘¦ xmùey’ xpËoËg Awxi xgPwk KkËZ PwB dw„ xZxd xP¢Kk gw xmùey ÌZw gËUB, xKìç gwvlwËbËm Zwk exkPt GËZB oyiwg¦ dt„ xZxd eÞâQbxmùey, gB dKmwKwk, ÌewýUwk xWRwBdwk, xmÂovMVK, eÞxZÅwdxdiêwZw Ggv ÌlLK„ xKìç ogxKQ×B Zwk DuowxkZ pËtËQ xmùeKlw ÌaËK, xmùeËgwc ÌaËK„ gwvlwËbËmk GKxU xm jLd erËZ ÌmËL ZLd Ìo eÞaËi ÌbËL pwËmi LwËdk oxP¢KkY„ xdoMê, gwlK-gwxlKw, ewxL, f×l eÞhÚxZ„ AcøweK iiZwRD¥yd Awpib GK g£ßÚZwt gËlxQËld, gwvlwËbËmk xmÂkw pwËmi LwËdk ÌPwL xbËt eÞai ÌbËL G ÌbËmk FZ×, MwQ-ewlw, f×l-ewxL gw gwvlwËbmËK„

MZ xZd bmK pwËmi Lwd eÞwaxiK xmqwk eÞwt oiþZô gBËtkB dKmwKwk„ xdÅwk oËŠ xZxd Zwk bwxtZò ewld KËkËQd Ggv gwvlwËbmËK xmÂk AìZôËk eÞxgÄ KxkËtËQd„ P^wewBdgwgMË™k GK AR ewrwM^wËt pwËmi LwËdk oËŠ p^wUxQ„ icø xZxkËmk GK jÖgK GËo glËld, Awexd pwËmi Lwd? gBËt gBËt Awedwk Qxg ÌbËL gr pËtxQ„

xmÂxU jLd ewVøgB Qwrw Adøwdø gB erËZ ÌmËL ZLdI Ìo Awgwk iÖËLwiÖxL pt pwËmi LwËdk„ Qrwk gBËtk iËdwËlwhw BlwËýUÛmd, MËùek gBËtk oxP¢KkY, xmÂ-xKËmwkxUËK xdËt jwt Kùedwk RMËZ„ ZwËK hwgËZ ÌmLwt, Kùedw KkËZ ÌmLwt, Zwk oÙRdmylZw DËdôwPd KËk„ MZ Pwk bmËK gwvlwËbËm jwgZyt xmÂËZwn MÞËìÿk AdøZi dKmwKwk pwËmi Lwd„ xmÂxU jLd xKËmwk pt ZLd Awgwk Ìo ptËZw iÖËLwiÖxL pt pwËmi LwËdk„ KxPK^wPwk ÂkØ ÌaËK xZxd Gk oËŠ RxrZ„ ÌbmRÖËr xKËmwk ovMVd AwËQ GKiw¢ KxPK^wPwk„ Gk xgKwËm pwËmi LwËdk Agbwd AËdK„ GB oÔË¢ xZxd PËn ÌgxrËtËQd owkw gwvlwËbm„ xmÂ-xKËmwkËbk A^wKËZ xmxLËtËQd, xmùeKlwk eÞxZ iËdwËjwM ÑZxkËZ owpwjø KËkËQd„ pwËmi Lwd ZwËbk iÖkØxgµ dd, g¬×„ xKËmwkxU jLd jÖgK pt ZLd ptËZw Zwk oËŠ Awgwk pwËmi LwËdk ÌbLw pt kwþZôwt„ 1969 owl ÌaËK oiþZô MYAwËëbwlËdk oËŠ pwËmi Lwd RxrZ„ xixQËl ZwËK ewItw ÌMËQ, ewItw ÌMËQ GK×Ëm ÌfgÛØtwxkËZ mpyb xidwËk Qxg, Awledw A^wKwt„ AwËkw AwËM jLd Qt bfwk ÌewýUwk Kkw pt, ZLd ÌlwËMw I Qt bfw eÞPwËkk A^wKwA^wxKËZ WwK eËrxQl pwËmi LwËdk„ ‘Ìowdwk gwvlw mômwd ÌKd’­ GB xgLøwZ ÌewýUwkxU ZwkB A^wKw„ gwvlwËbËmk ovxgcwd Al‰kËY I gB dKmwk eÞcwd xmùey xQËld xZxdB„ 1975-Gk ekI jZ†xl MYZwxìèK AwËëbwld pËtËQ ÌoLwËdI ox¢ßt xQËld xZxd, dwUø AwËëbwlËd opwtZw KËkËQd ZwËbk ÌewýUwk G^ËK„ AwkI AwËQ, G ÌbËm xaËixUK KøwËl«wk eÞKwËmk Ìj ÌRwtwk ZwkI AdøZi exaKÚu xZxd„

pwËmi Lwd Zwk KiêRygd AxZgwxpZ KkËQd PwkØKlw BëoxUxUDËUk xmqK xpËoËg„ ÂcÖ Qw¢ ÑZxk KËkdxd, Qw¢Ëbk gÉl exVZ PwkØKlw ewV ZwkB kPdw„ iwcøxiK I DâP iwcøxiK ÌmÛYyËZ PkØKlwk ewV¢ßi ZwkB ÑZxk„ xlËLËQd xmÂËZwn Ggv iÖx£ßjÖ¦ ov¢ßwìZô MÞìÿ„

AËdËK ptËZw RwËdd xK dw Rwxd dw, gŠg¬× RwbÖNk I XwKw dMk RwbÖNk Zwk ox¢ßt opËjwxMZw dw awKËl eÞxZÅw Kkw pËZw bÖkÕp„ gZêiwËd iÖx£ßjÖ¦ gŠg¬× I gwvlwËbm MËgnYw BëoxUxUDËUk RwbÖNk I ÌowpkwItwbyê DbøwËd þñwcydZw þZôº xdiêwËY xZxd ox¢ßt„ xmùeyËbk ovMVËdkI xZxd xQËld ohwexZ„

G oiþZô KwËRk xfxkxþZô xblwi pwËmi LwdËK ÌgwSwk Rdø, Zwk Qxgk eUhÓxi gw xdiêwY ÌgwSwk Rdø„ G oiþZô Zwk owixMÞK KiêKwË¡k Avmiw¢„ xZxd MYZwxìèK I eÞMxZmyl owvÆÚxZK AwËëbwlËd jÖ£ß ÌaËKËQd, iÖx£ßjÖ˦ AwpZ pËtËQd KwkY, GB ÌbËmk eÞxZ hwlgwow Zwk Aoyi„ P^wbeÖËk Zwk Rdô, ÑKËmwk ÌKËUËQ ÌoLwËd, Zwkek xaZ× pËtËQd XwKwt„ Pwk bmËK gZêiwd XwKwk MËr IVwUwËKI eÞZøq KËkËQd„ G ÌbmxUËK hwlgwËod, MYZwxìèK, oiÙ¦mwly GKxU Ìbm xpËoËg xZxd G hÓL¡ËK ÌbLËZ ÌPËtËQd ÌjLwËd ovÆÚxZk oÖÅ× xgKwm pËg„ GxUËK xZxd GKRd oËPZd iwdÖËnk Ìgwc xpËoËg xgPwk KËkËQd jwk oËŠ jÖ£ß pËtËQ xmùeËgwc„ Zwk gB dKmw, Awledw A^wKw, ovMVd Kkw, ogxKQ×B xQl xmËùek eÞwËtwxMK Ìq¢„ xmùeËK owcwkËYk ovlMí Kkw jw AwiwËbk ÌbËmk AxcKwvm xmùey DËeqw KËkËQd„ GB PPêw jwËZ AgøwpZ awËK G KwkËY eÞËtwRd eÞxZÅwËdk Ggv ÌoRdø eÞxZÅwd oÙxÄËZ xZxd GxMËt GËoËQd„ ‘¦ xmùe’ ÌZw AwËQB„ Zwk GB RygdËgwc AxìZôËi  oéwxkZ KËkËQd xP¢Klwt, GhwËg GKxU xmÂk KwËQ, GKRd jÖgËKk KwËQ, GKRd ox¢ßtZwgwbyk KwËQ, icøxg£ kØxPmyl exkgwËk pwËmi Lwd pËt DËVËQd Addø„ Ìo Rdø Zwk xP¢Klwk xgnt, xdiêwY, ÌilwËdw jwËg dw KwËkw oËŠ„ KwkY Gog xgnt-Dewbwd xZxd oét KËkËQd xgxhdí AxhšZw ÌaËK Ggv ZwB exkýf×U pËtËQ KøwdhwËo„ kv, xdiêwYÐmlyI AËdK ÌqË¢ eÞhwxgZ pËtËQ ÌoB Ìgwc ÌaËK„ GhwËg pwËmi Lwd pËt IËVd GKRd gøxZ¢ßiy iwdÖn, GKRd gøxZ¢ßiy xmùey„

2

Awxi jLd xgmðxgbøwlËtk Qw¢ ZLd eÞai ÌbxL pwËmi LwËdk xP¢Klwk eÞbmêdy„ kxfK×d dgyk oËŠ Ìj#ahwËg xZxd KËkxQËld Zwk eÞai xP¢ eÞbmêdy RlkvËtk„ j¥Ök iËd eËr Qxgk xgnt gþçk AxcKwvm RÖËr xQl xdoMê„ P^wbeÖk, D£kwél I ewgêZø P›MÞwËi A^wKw og bÙmøwgxl„ Qxgk †Yw†Y xgPwËkk gto ZLd ptxd xKìç ÌPwËL hwËo Zwk kvËtk gwpwk„ eÞwaxiK kv jwk xhx£ gwvlwËbËmk xdoMê ZwkB gwþZôggwby exkýf×Ud NËUxQl RlkvËt„ WÛBvËtk AwrÄZw xQl, kvËtk gøgpwk xdtìèY KkËZ ewËkdxd ogoit, AøwKwËWxiK kyxZI hwOw jwtxd AËdK ÌqË¢„ xKìç Gog xKQ×ËK PøwËl™ Kkwk gw eÞaw hwŠwk owpoUw Ìj xQl Zw gÖSËZ AoÖxgcw ptxd„ xgËmn KËk kv gøgpwËkk ÌqË¢, KwkY UÛwxWmdwl xdoËMê kvËtk gøgpwËk LÖg GKUw ÌpkËfk pt dw„ xKìç xZxd Zw KkËZ ÌPËtxQËld„ IB eÞbmêdyËZ pwËmi LwËdk KËtKxU Qxg ÌbËL mIKZ IoiwdI ÌoB iìZôgø KËkxQËld„ AwR ÌaËK AwU gQk AwËM 1992 owËl pwËmi LwËdk x§Zyt GKK eÞbmêdyxU AdÖxÅZ pt„ Ìo eÞbmêdyk xmËkwdwi xQl ‘ewxL I Adøwdø’„ DuoMê KËkxQËld hwnw mpybËbk DË¥Ëm„ eÞbmêdyËZ Qxg†Ëlwk xgntgþç I DuoMêKkËY eÞxZfxlZ pËtËQ Zwk ÌoB Ìgwc jwk Kaw AwËMB DËlþíL KËkxQ„

IB eÞbmêdyËZ ewxL xP¢iwlw gw xoxkR Qwrw o£k I Awxmk bmËK Kkw Ìgm xKQ× xoxkËRk Qxg xQl Ìjid­ awlw, xkKmw, iwQ eÞhÚxZ„ xgnt†Ëlw GZ owcwkY Ìj G†Ëlw xdËt Qxg xdiêwY Kkw ÌjËZ ewËk, Zw hwgw KxVd„ xKìç Zwk A^wKw awlw, xkKmw, iwQ gw ewxL xK ÂcÖB awlw gw xkKmw? Zw dt, Gk iËcø AwËQ kwRdyxZ„ P^wbeÖËk ÑmmËg gw ÑKËmwËk ÌbËLËQd Mxkg MÞwi, xdkdí iwdÖn„ AdíB jwËbk KwËQ eÞcwd AwKweqw„ Awgwk XwKw mpk jLd MËr DVËQ gw bÖxhêËq ÌbËLËQd-G ÌbËmk iwdÖËnk eÞcwd AËìðnYxU AËdíkB„ ÌoxUk eÞZyK pËt IËV ZLd awlw„ XwKw jLd MËr IËV ZLd xkKmw pËt IËV Zwk eÞcwd ÑgxmÄø jwk PwlK ÌoB Mxkg MÞwËik Mxkg iwdÖn„ GB Mxkg iwdÖËnk mÛi, Zwk gwcøZwiÔlK Agiwddwk eÞZyK pËt IËV xkKmw„ GB mÛËiB MËr IËV gwvlwËbm Ggv gwvlwËbm kwËÄÛ gwkvgwk DËexqZ pt Mxkg iwdÖn, mÛi„ ewxL ÌZw AËdK xKQ×k eÞZyK„ GB ewxLk iËcø Awgwk xgËmn †kØZò ewt KwK„ KwK ÌbLËlB RtdÖËlk KwËKk Kaw iËd pt, bÖxhêq, pw AËdík eÞZyK„ pwËmi LwËdk KwKI ÌoB GKB kKi„ AdøxbËK Adøwdø ewxL pËt IËV dwdw ckËdk eÞZyK­ iÖx£ßk, AwdËëbk xKvgw gxëbbmwk„ Gog xKQ×k xhx£ xdËRk ÌbmËK ÌbLw I AdÖhËgk jwk iËcø xZxd gr pËtQd„ Ìo Rdø ‘¦ xmËùek’ ‘¦ xdgêþçKZw’ ZwËK ÌQ^wt dw„ Awgwk G eÞZyK ÌgwSwk Rdø ÌgwkpwdDx¥d Lwd RwpwŠyËkk  hwnwt ‘QxgËZ ÌMwËtëbwxMxkI’ KkËZ pt dw„ KwkY GB Mxkg AwgpwItwt Awikw gr pËtxQ Ggv mÛi gw AËdík xgnt, eÞZyK†ËlwËK DËeqw KkËZ xmËLxQ„ xZxd DËeqw dw KËk Gog xgnt xdËtB Zwk xP¢ xdiêwY KËkËQd„ xPË¢k hwnw ÑZxk KkËZ ÌPËtËQd Ggv Gk xhx£ËZB xdxiêZ pËtËQ fiê„

ÌgwkpwdDx¥d Lwd RwpwŠyk G exkËeÞxqËZ jawaêB xlËLxQËld ‘Zwk xgnt okl Ggv gwþZôg; GB okl gwþZôg xgnËtk iËcø xZxd ÌUdmd ÑZxk KËkd : ÌUdmd ÑZxk pt fËiêk xfxRKøwl xWËUBl Ggv fËiêk D¨wgËdk iËcø, G hwËg Zwk xgnËtk gwþZôgZw Zwk D¨wxoZ fËiêk oËŠ jÖ£ß awËK, ýUwBËl exkYZ pt„’ awlw xP¢iwlwk Ìgm xKQ× WÛBv Awxi ÌbËLxQlwi, KwËlw KwxlËZ Kkw„ ÌgxmqY ÌPwL kwLËZ ewxkxd, KwkY AwiwËbk ÌPwL Awdëb ewt xoíˆ Qxg ÌbLËl„ awlwk kÕs gwþZôgZw, UwdUwd WÛBv, eÞwt xWËUBlpyd­ cw~w xbËtxQl iËd„ ptËZw G KwkËY AcøweK RwpwŠyk gËlËQd, pwËmi Lwd ‘AlxŒZ gwþZôggwby’„ GKB kKihwËg xdxiêZ pËtËQ KwËlw KwK-ÌK xgnt KËk xKQ× WÛBv„ ¦ WÛBvËt Ìj Ì¢ßwc gZêiwd, oiwËRk eÞxZ, Zw AËdK dxiZ pËt ÌMËQ Awgwk KøwdhwËo„ ptËZw iwcøËik kÕewìZôk Gk KwkY„ Køwdhwo eÔkËY ZwËK xPìZôw KkËZ pËtËQ ÌþeËok gøgpwk I fËiêk xdiêwY Ggv kvËtk gøgpwËk ÌjLwËd DâPxKZ pËt DËVËQ ogÖR, lwl I dyl„ ÌoB eÞwaxiK kvËtk eÞcwdø jw Zwk Qxgk ÑgxmÄø„ GKB DbwpwkY xkKmw xoxkËR ogÖR I plÖËbk gøgpwk„ xkKmw xP¢iwlw Awcw xdgêþçK„ xkKmwk fËiê xZxd owcwkËYk mÛi I mx£ß Ggv xkKmwk (dwxK mÛËik mx£ß) MxZ Z×Ël ckËZ ÌPËtËQd„ xKìç xWËUBËlk AxZ gøgpwk, GKB fËiêk eÖdkwgÙx£ ÌKwËdw ÌKwËdw ÌqË¢ ÑZxk KËkËQ AwrÄZw„ WÛBvËt xZxd ÌjhwËg xPuKwk f×xUËt ÌMËld KøwdhwËo Zw Ky hxŠËZ AwdËgd GB xdËt ptËZw ÌKwËdw §ë§ KwR KËk awKËg, jwk Rdø oÙxÄ GB AwrÄZwk„ ewxL xoxkR xKìç Addø„ Gk AxcKwvm RlkvËt„ Qxgk Deþÿwedw, kv GidxK ÌfÝxiv ejêìZô xPìZôwhwgdw KËk Kkw„ eÞaËi xZxd QxgxU G^ËKËQd„ Zwkek KËóewxRmËd ÑgxP¢ø Awdwk Rdø AËdK ÌqË¢ ZwËZ þeÄ xghwRd ÑZxk KËkËQd, ÌKwËdw ÌKwËdw Avm xQ^Ër xbËtËQd„ GhwËg xZxd eËU ÌþeËok gøgpwk xdËt xdkyqw KËkËQd Ggv Qxgk iwDëU, g^wcwBI Ìþeo gøgpwËkk xgnt pËt b^wxrËtËQ„ Aaêwu Gk ÌKwËdwUwB iÔl Qxg ÌaËK Awlwbw dt„ fËl, RlkvËt GB xoxkR pËt IËV Addø„ Adø xmùeyËbk Rlkv ÌaËK xhdí„

pwËmi Lwd G oóeËKê gËlËQd, ‘ewxLkw Iek ÌaËK AËdK xKQ× ÌbLËZ ewt„ Awxi jxb ewxL pB ZwpËl G oiwRËK, oiwËRk iwdÖnËK AwËkw hwËlw KËk ÌbLËZ ewg„’ kxgDl ÉowBd GB ewxLËK ÌbËLËQd, ‘iwdÖËnk Kùedw, þñeí Dbwk iwdxoKZwk eÞZyK xpËoËg„’ ÌgwkpwdDx¥d Lwd RwpwŠyk ÌbËLËQd ‘ewxL þñËbËmk þñwcydZwk gxëbZwk eÞZyK xKvgw ewxL Ìþeo xgntK Zwk iËdwhxŠ„’ ewxL Gog xKQ×kB eÞZyK Ggv pwËmi Lwd oËPZd hwËgB G eÞZyK Deþÿwed KËkËQ„ xKìç Awxi GB ewxLËK (AËdK owcwkY bmêËKk iËZw) jxb xdQK ewxL xpËoËgI ÌbxL ZwpËlI iÖˆ pB„ Gk eÞKwmhxŠ, xP¢hwnw, WÛBvËtk owglylZw, RlkvËtk xgËmn ÑgxmÄø Addø Ggv kv, xgËmn KËk K^wPw plÖb, xo^bÖk gw ogÖR kvËtk ewmwewxm gøgpwk I oiìñËtk owpo Awk Kwk AwËQ? GKB oËŠ gÛwËmk MxZËZ xdtìèY, kv gøgpwËk xdtìèY eÞxZxU QxgËK KËk Z×ËlËQ ÑgxmÄøit„ eÞZyËKk Kaw dw ÌhËgI jxb Awxi pwËmi LwËdk ewxL ÌbxL, Awxi iÖˆ pB, QxgxU Awiwk iËd ÌM^Ëa jwt„ Awxi xg¦ Awdëb ewB„ xP¢Klw xK ÂcÖ xgnt gw eÞZyËKk gøgpwk, iËd ¦ Awdëb oÙxÄk Rdø dt? Ggv GB ewxLk iËcø Awxi AdÖhg Kxk P^wbeÖËk pwËmi LwËdk ÌgËr IVw ÌjLwËd GKxbËK Dbw£ ÌiNdw, cwd Awk gÙËqk oËZR ogÖR, oÔËjêwbt I oÔjêwËþZôk xo^bÖk, mËnêk plÖb Awk AwKwËmk dyl„ AdøxbËK eÞZyK AËaê ckËl Zw pËt IËV Zwk þñËbmeÞyxZ, gëbdw Ggv gwvlwËbËm Ìg^ËP awKwk bÖ:L I Awdëb„

3

28 RÖlwB 2000 owËl pwËmi LwËdk Ìj xP¢ eÞbmêdy ÂkØ pl Zwk xmËkwdwi ‘xP¢Ëilw’„ ÌKd ‘xP¢Ëilw’? KwkY GLwËd þÿwd ÌeËtËQ xgxhdí iwcøËi xgxhdí oit A^wKw xP¢wgxl„ AwËQ Rlkv, ÌZlkv, AøwË¢ßxlK„ glw ÌjËZ ewËk, MZ bÖ bmK cËk xZxd jw G^ËKËQd (xgxhdí eËgêk) Zwk xKQ× diÖdw„ Agmø MZ xZd gQËk A^wKw Qxgk ovLøwB Ìgxm„ eÔËgêwxlþíxLZ iwQ, ewxL, xkKmw, awlw xoxkËRkI xKQ× Qxg AwËQ„ G†xl xdËt AwËM AwËlwPdw KËkxQ ZwB GLd MZ xZd-Pwk gQËk A^wKw Qxg†xl xdËtB AwËlwPdw oyiwg¦ kwLg„

Zwk GB ‘xP¢Ëilw’ xZxd DuoMê KËkËQd xeZw-iwZw I gr hwB iÖx£ßjÖ˦ mpyb Ww. oÖËliwdËK„ Ww. oÖËliwd ZwËK ogoit ÌeÞkYw jÖxMËtËQd„ G DuoËMêB Awikw ‘xP¢Ëilwk’ xgnt†Ëlw LwxdKUw A^wP KkËZ ewkg„ ‘xP¢Ëilw’k QxgËZ exkýf×U pËtËQ ÑKËmwk-Ìj#gËdk þôÙxZ, P^wbeÖËkk xPkìZôd Mùe, Ìd#Kw Awk ÌRËlk„ xeZwiwZw iwËdB ÌZw þôÙxZ, xd:oŠZwk AwmÛt„ Awk iwdÖn eéwËmk ek jZB G†ËZ awËK ZZB GK AËaê xd:oŠ I AwmÛtpyd pËt eËr„ AdøxbËK Ww. oÖËliwd xQËld KxiDxdýU, iÖx£ßËjw¦w„ Ìj bÖxU hwgwbËmê xZxdI xgmðwoy„ GB Ìj kwRdyxZ, Ìj kwRdyxZ xgxhdí fËiê GËoËQ xgxhdí oit Zwk QxgËZ, GLwËdI Zwk gøxZ¢ßi ptxd„ ‘xP¢Ëilw’ËK G ckËdk bÖxU okl hwËM hwM Kkw ÌjËZ ewËk„ ‘xP¢Ëilw’k GKUw gr Avm RÖËr AwËQ iÖx£ßjÖ¦„ G ÌqË¢ ogËPËt DËlþíLËjwMø Qxg bÖxU, gwvlwk xgËbÛwp I 7 iwËPêk g£ßÚZw„ bÖxU KøwdhwoB xgmwl„ GËZw gr KøwdhwËo ÌþeËok jawja gøgpwk †kØZòeÔYê pËt IËV„ pwËmi Lwd G KwRxU oÖPwkØhwËg KkËZ ÌeËkËQd„ gwvlwk xgËbÛwp QxgxU eÖkËdw Ggv Gk eÞxZ Awiwk xgËmn eqewZ AwËQ„ lwËlk gøgpwk Ìj GZ eÞZyKy I GZ oÖëbk pËZ ewËk Zw GB Qxg dw ÌbLËl ÌgwSw jwt dw„ GKB oËŠ xdËP RygRìçk AþeÄ Awhwo xgËbÛwËpk mx£ß I eÞZyK xpËoËg gøgpÕZ pËtËQ„

AdøxbËK 7 iwËPêk KøwdhwËok AwtZd gwvlwk xgËbÛwp ÌaËKI gr„ ewgxlK ÌeþíËok Rdø GxU Dej֣߄ KøwdhwoxU AwrwAwxrhwËg xgh£ß Ìj ÌK#mlxU pwËmi Lwd eÞwt gøgpwk KËkd KËóewxRmËd ÑgxP¢ø oÙxÄk Rdø g^w ÌKwËdw AþeÄ ZkØY-ZkØYyk xfMwk, xKQ× xfMwËkk Bmwkw„ WwËd AwËQ ÌbËmk xKQ× eZwKwk owxk„ Awk Køwdhwo RÖËr 7 iwËPêk g£ßÚZwk xgËmn xgËmn Avm ÌlLw„ 7 iwPê ÌZw gŠg¬×k xKìç gŠg¬×k ÌKwËdw xfMwk ÌdB Ggv GxUB Qxgk ÑgxmÄø„ KwkY owkw Køwdhwo RÖËrB gŠg¬×k DexþÿxZ AdÖhg Kkw jwt„ gkv iËd pt gŠg¬×k Awhwo xbËlB QxgxUk Ìo#ëbjêpwxd pËZw, oxP¢KkËY exkYZ pËZw„ ÌjidxU pËtËQ ‘GK×Ëm ÌfgÛØtwxk’k ÌqË¢„ GxUI xghwxRZ Køwdhwo„ QxgËZ AwËQ mpyb xidwk Awk xgxhdí xfMwËkk iwcøËi gwvlwhwnw I ovÆÚxZk xdjêwo„ xKìç ZwËZ oxP¢KkËYk eÞhwg GrwËdw jwtxd„ ‘71-Gk dby’ xoxkËRk AwËQ Ìgm KxU Qxg„ ’71-G AwqxkK AËaêB AËdK dby  k裧 kx™Z pËtËQ„ dby Rygd, MxZ jw AeÞxZËkwcø„ 71-I xQl AeÞxZËkwcø Ggv ’71 RËt ARoÛ k£ßewZ pËtËQ„ Adøwdø Qxgk xgekyËZ, G xoxkR xdgêþçK gw Awcw xdgêþçK Axhcwt xPxpßZ KkËZ pt„

‘71 Gk xPxV’ËZ Qxgk ovLøw 5„ Rlkv I AøwË¢ßxlËK Kkw„ eÞxZxU KøwdhwoB Ìjd GKxU MËùek Avm„ G ckËdk Qxg GLd Awk AwiwËbk GLwËd ÌKD A^wËKd dw„ KwkY jxb G KwkËY AdwcÖxdK Axhcw ÌRwËU„ xKìç pwËmi Lwd Zw G^ËKËQd Ggv Ìo KøwdhwËok owiËd b^wrwËZI pt„ eÞxZxU jÖ˦ ogwk AwËM dwky qxZMÞþZô pt, xgcµþZô pt„ GKw£ËkI ZwB pËtËQ„ xKìç dwky Agkئ gwvlwËbËm GKB oËŠ mx£ß I bÖgêlZwk eÞZyK„ AdøxbËK ovowËkk ÌKËëbÛ ÌaËKËQ dwky„ GB dwky ovowk KËkËQd, iÖx£ßËjw¦wËbk AwmÛt I Lwbø bwd KËkËQd, hwlgwowk RdËK jÖ˦ ewxVËt AËeqw KËkËQd„ G Qxg†xl AËeqwkI eÞZyK, jÖ¦ KLËdw Ìmn pËg, xeÞtRd xfkËg xgRty pËt„ Awgwk dw I ÌZw xfkËZ ewËk„ D˧M xdËt AËeqw Kkw Qwrw dwkyk Awk ÌKwËdw MZøìZôk xQl dw„ Gog KøwdhwËo kvËtk gøgpwk exkxiZ „ AwËQ dyl gw ogÖËRk AwxcKø, KwËlw, KLËdw KLËdw plÖËbk Awhw„ GLwËd DËlþíLø, xgnt I kv gøgpwËk owjÖRø awKËlB Qxg DZËk jwt„ G ÌqË¢I ZwB pËtËQ„ Ìj KwkËY xfMwk xdhêk Qxg pËlI Zw Awk ‘AdwcÖxdK’ iËd pt dw„ G iìZôgø KkxQ G KwkËY Ìj, AwiwËbk GLwËd gZêiwËd GKxU cwkYw AwcÖxdK xmùey xfMwkxdhêk KwR KËkd dw„

‘71-Gk iÖL’ xoxkËR AwËQ KËtKxU Qxg„ xixdiwi gÛwm ÌýUÛwËK Kkw„ ÌQwU KøwdhwËo GKUwËd A^wKw iÖL, eUhÓxi plÖb gw ogÖR, dyl I cÔok„ ’71-Gk iÖL†ËlwËK Ky xpËoËg xgPwk Kkw jwt? AwxZê, Ìgbdw, Awmw, D¥yedwt hkw ÌKwxU ÌKwxU iÖL„ xKìç iËd kwLw bwt, ÑgxmÄøpyd„ ZwËbk AwKweqw xQl GKxU­ þñwcydZw„

Qt FZ×k Iek Kkw pËtËQ GKxU xoxkR„ G xoxkËRk QxU Qxg gYêdwiÔlK, QxU xdgêþçK„ xmËkwdwi ‘FZ× I eÞKÚxZ’„ bÖxU xoxkËRk GKxUk ÌKËëbÛ dwky„ KLËdw Zwk K^wËL KLËdw gw ewËtk KwËQ kwLw GKxU Klxo„ FZ× eÞZyK pËZ ewËk dwkyk, eÞKÚxZkI„ G Qxg†ËlwËZI Mùe glwk xgdøwoxU KwR KËkËQ„ ckw jwK gnêw, eËUk ÌiwUwiÖxU iwSwiwxS ovþÿwxeZ dwky„ KlxoxU xdËP, bÖewËm ÌqËZk ogÖR, AwKwmRÖËr ÌiN, oÔjêkxmôk owiwdø xQËUI AwËQ„

dbyËZ Ìd#ËKwk Awhwo„ Rl hkËZ GËo xK AËeqw KkËQ KwËkw? dwxK gnêw, Ìd#ËKw ÌbËL Zwk dwBtËkk Kaw iËd pËtËQ? xKìç dwBtk ÌdItwk ÌKD ÌdB„ MÞwiyY RygËdk KaKZw„ Awk AdøxbËK kvËtk gøgpwËk exkýf×U pËtËQ FZ×k Pxk¢„ gnêw iwËd gwbl KwËlw ÌiËN XwKw AwKwm„ ÌpiìZô iwËd ÌZw ewKw mËoøk plÖb„ xKìç G ckËdk Qxg AËdK ÌqË¢ fõøwU pËt ÌjËZ ewËk„ G oioøwk oiwcwd KËkËQd xZxd xgxhdí kvËtk Iek kv PwxeËt ÌU…Pwk oÙxÄ KËk„ AdøxbËK xdgêþçK Ìj†ËlwËK glxQ, Ìo†Ëlw xK xdgêþçK? xfMwk dw awKËlB xK QxgËK xdgêþçK glg? Qxg†ËlwËZ xfMwk ÌdB xKìç xmËkwdwËi Qxgk Aaê þeÄ pËt IËV„ bmêKËK GhwËg xmùey owpwjø KËkd Zwk Qxg ÌgwSwk I AdÖhËgk„ Ìjid ckw jwK­ goìZô„ ogÖR, lwl, dyl, plÖËb ÂcÖ KZ†Ëlw ÌýUÛwK„ mku AwKwËmk Awhwo dyl, iwËS owbw, hÓxi ÌaËK Dlþí¹ KËtKxU ÌkLw, LËtxk ogÖR I owbwk iwËS„ Awiwk KwËQ iËd pl mku-Gk dyl AwKwm I KwmgËdk Kaw„ hkw gnêw­ Ìj kv oPkwPk xZxd gøgpwk KËkd dw ZwB KËkËQd„ Køwdhwo RÖËr KwËlw Awk gwbwxi, iwËS dyËlk xQËU, eËUk xdËPk Avm I bÖ ewËm LwxdKUw owbw, gÖxS ÌiNhkw AwKwËm xPK×k pwdËQ„

GkB oÔ¢ cËk glËZ pt Adøwdø Qxg†Ëlwk Kaw„ ‘NÖxr’ xoxkR AwËQ GKxU„ gwlËKk NÖxr IrwËdw„ NÖxr pËZ ewËk ÌQËlËglw, iÖx£ß, Awdëb I dýUwlxRtw, gwËløk þôÙxZPwkY„ G Qxg†ËlwËZ iÖx£ß gw DlþíwËok xgntxU þeÄ pËtËQ kvËtk gøgpwËk, gwlËKk xfMwk ovþÿweËd dt„

GËKgwËk eÞxZâQwtwgwby ckËdk KwR AwËQ xKQׄ P^wbeÖËkk ÌoB dby, ÌRËl-ÌRËldy, iwQ Awk Ìd#ËKw xdËt„ eÖËkw KøwdhwËo RÖËr KwR„ Zw ÌoB Ìd#Kwk owxkB ÌpwK Awk iwQ gw Rwl K^wËc ÌRËlB ÌpwK­ RygËdk L¡ L¡ xP¢„ ‘Ìd#ËKw’ xoxkËRk KËtKxU KwR Awiwk KwËQ AowcwkY iËd pËtËQ­ Ky WÛBv Ky ovþÿwed, exkmyxlZ xixdiwi kvËtk gøgpwk, ogxKQ×k exkËeÞxqËZ„ Gog gw FZ×xhx£K Qxg†Ëlw ÌbËL iËd pËZ ewËk xZxd eÞZøwLøwd KkËQd gZêiwd AxZ jìèit eÞjÖx£ßk jÖM„ GB Ìj ÌRËl-ÌRËldy, iwxS, KÚnK, dwky MÞwiyY xdoMê GxUB gwvlwËbËmk xdjêwo jw GLËdw gpiwd, Adø Kawt MÞwiyY RygËdk KxgZw, eÞØ^Ëcwk RMËZk iËZw, ÌjLwËd Awol oiwR pËâQ KÚxnxhx£K, MÞwiyY, ÌQwU, ÌjLwËd Agwc ovximÛY oºg„ mpËkk gÖËRêwtw eÞËlZwxkËtZ oóeËKêk iËZw dt„ GLwËd KÚnK D§Ù£ oÙxÄ KËk dw, fËl Aaê gw eËYøk eÞxZ Ìiwp ÌdB (pwËmi LwËdk GKxU QxgËZ K×xUËkk AhøìZôk ÌbLÖd„ Awogwg gËl xKQ× ÌdB)„ ZwËbk xdËRËbk Ahwg ÌiUwt xdR mÛËi gwxK oitUw AgKwm„ G ckËdk oiwR ovMVËd dwkyk hÓxiKw eÞgl I ÌKËëbÛ„ G ckËdk gøwLøw ptËZw ÌbItw ÌjËZ ewËk Zwk Qxg oóeËKê„

ÌgŠl fwDË«mËd pwËmi LwËdk gZêiwd eÞbmêdy (2005) ‘icÖk Mºyk’ ÌoB xP¢ËilwkB oóeÞowxkZ kÕe„ pwËmi LwËdk og eÞbmêdyB xP¢Ëilw ÌjLwËd dwdw xPË¢k oiwpwk„

Zwk Ìmn xP¢Ëilwk ÌaËK gZêiwd xP¢Ëilw xK LÖg xhdí? Gk D£k GKB oËŠ pËZ ewËk, p^øw, Aagw dw„ Awikw jwkw xdtxiZ Zwk Qxg ÌbLËZ AhøþZô, ZwËbk KwËQ eÞai bmêËd G xP¢Ëilwt dZ×d xKQ× ÌPwËL erËg dw„ xKìç, GKU× ejêËgqY KkËl LwxdKUw ewaêKø ÌPwËL erËg„ KwkY pwËmi LwËdk eÞxZxU eÞbmêdyËZ xdËRËK dZ×dhwËg Deþÿwedwk xgntxU AwoËgB„ xgntgþç xdgêþçK GKB AwËQ„ eÞKÚxZËZ GËoËQ eÞwYy (MkØ), ewxLk fiê xhdí„ ÌfÝiop KøwdhwoxUËK KËóewxRmd xpËoËgB xgPwk KkËZ pËg, jw Gk AwËM ÌKwËdw xmùey ÌZidhwËg hwËgdxd„ oÖËklw xmËo Mwd Mwt GkKi GK WRd ewxL xZxd ÌjhwËg Deþÿwedw KËkËQd, G ewxL Zwk AwËMk ewxLk iËZw MxZit dt gËU xKìç Gk Adø GK ckËdk iwcÖjê AwËQ„ ÌZixd iwcÖjê L^ÖËR ewItw jwËg xdgêþçK xKQ× QxgËZ„ AwiwËbk GLwËd eÞawMZ xdgêþçK QxgËZ kv dwiZ, Mºyk„ pwËmi Lwd jËaâQhwËg gøgpwk KËkd eÞwaxiK Ggv iwcøxiK kv, ÌoxU pËZ ewËk xdiêl ogÖR, oËZR plÖb Aagw ¦ dyl„ Zwk dZ×d bÖ-bÖxU xdgêþçK Køwdhwo (KËóewxRmd, plÖb I lwl) Gk DbwpkY„ gZêiwd xP¢Ëilwt cwkwgwxpKZw Ìjid AwËQ, exkgZêdI AwËQ„ pwËmi LwdI glËQd, ‘xdiêwY K×mlZwt LwxdKUw ekyqw-xdkyqw gw dZ×d xKQ× Kkwk ÌPÄw KËkxQ„ KøwdhwËok bÖxU Zl ÑZxk, ÌkLwk xgxhdí iÖLy gøgpwk I MxZ, kv, ÌkLw I xgxhdí AwKwk-AwKÚxZk oiìñËt xP¢Ëilw 2005-Gk 80xU QxgËZ Ìj  Awgp ÑZxk pËtËQ Zw KLËdw icÖk, KLËdw Mºyk„’

pwËmi LwËdk owkwUw Rygd ÌKËUËQ, AwËMB gËlxQ, AwËëbwlËd, ÌlLwt, ovMVd Mrwt Zwk Qxg A^wKwt„ gwvlwËbËmk og MYZwxìèK AwËëbwlËd ox¢ßthwËg AvmMÞpY KËkËQd, iÖx£ßjÖ˦ AwpZ pËtËQd„ kØxPk jwËZ xgKwm pt xmÂKwl ÌaËK Ìo KwkËY, KxPK^wPwk Ìilw Ìjid MËrËQd ÌZixd ÌQwUËbk Qxg A^wKwk Ahøwo MËr Z×ËlËQd„ AwR Ìj Ìbmgøwey Qxg A^wKwk eÞxZËjwxMZw pt xmÂËbk, Zwk iÔËlI xZxd (opËjwMy Agmø AwËkw AËdËK)„ XwKw dMk RwbÖNk I gŠg¬× RwbÖNkI MËr Z×ËlËQd pwËmi Lwd„ xP¢Klw ÌmLwËdwk Rdø Ìjid ewVøgB xlËLËQd ÌZixd oÙRdmyl gBI eÞKwm KËkËQd Ìgm KxU„ Zwk ÌK#ZÓpl, AwMÞp Aewk, xKìç iÔl xgnt, xP¢Klw PPêw ÌaËK KLËdw oËk AwËodxd„ RygËdk GB og AxhšZw Zwk QxgËZ Ìj Dewbwd pËt AwËoxd, Zw dt„ GËoËQ„ xKìç Awiwk iËd pËtËQ, xZxd QxgËZ Adø hÖgd MrËZ ÌPËtËQd„ ÌoxU pËâQ, ÌbËmk Ggv AwìZôRêwxZK Ìj htwgp exkxþÿxZ Zwk xgekyZ eÙxagyI gZêiwd„ AwR ÌbËmk iwdÖn Ìj kKi xbËmpwkw, DuKŸwt byYê I xdkwe£wpydZwt Aopwt, Ìo Ìjd Qxgk owiËd b^wxrËt xKQ×qËYk Rdø h×Ël awËK­ GxUB xZxd Pwd„ Zwk iËZ, ‘Gog NUdwk xggkY Awiwk Qxg dt„ ZËg, GB bÖ:op oiËtk iËcø gËoB GgwËkk Qxg†xl A^wKw„ jìèYw ÌaËK iÖx£ßk Dewt L^ÖxR„ mwxìZôk AËìðnw, þñxþZôk AËìñnw QxgËZ GËo ÌMËQ þñwhwxgK eÞKwËm„’

GKxU Qxgk †Y Ky? owcwkY bmêK xpËoËg glg, Ìj Qxg bÖ b¡ ÌbLËZ BËâQ KËk Ggv iËd ÌM^Ëa awËK„ Zwkek AwËo xmùeyk Klw-ÌK#ml, eÞZyK BZøwxb„ pwËmi LwËdk QxgËZ kwRdyxZ AwËQ, oiwR AwËQ, xgxhdí eÞZyËKk xgxhdí gøgpwk AwËQ„ GËKgwËk xdgêþçK QxgI AwËQ„ kvËtk Iek kv PwxeËt ÌbItw„ Gog Qxgk Aaê dw L^ÖRËlI PËl„ Awiwk Zwk Ìd#Kw, ewxL gw GidxK gwvlwk xgËbÛwËpk owiËd b^wrwËlI hwËlw lwËM„ GxUB pËâQ iÔl xgnt Ggv GLwËdB GKRd xmùeyk owaêKZw„ GB bÖB AËaêB xZxd xmùey xjxd Awlwbw GKxU cwkwk oÙxÄ KkËZ PwËâQd„