ikËYw£k Pq×bwd : bÙxÄpyËd AwËlwk o¬wd

gÉxbd ek eÙxagyk AwËlw dZ×d KËk ÌbLwk Awmw xdËt MZ gQËkk RÖlwB iwËo Bolwiytw pwoewZwËl hxZê pËtxQl Ìiw: Iik fwkØK (14)„ dgi ÌmÛYyËZ erwk oit GlwxRêRxdZ KwkËY bÙxÄmx£ß pwxkËt ÌfËlxQl fwkØK„ Zwkek eÙxagyk kv Awk kÕe ÌbLwk Awmwt NÖËkËQ xPxKuoËKk §wËk §wËk„ AZ:ek Zwk Awmw oflZwk iÖL ÌbËL o¬wdyËZ møwil xW KþZwk bwd Kkw Kxdêtwk iwcøËi„ ikËYw£k Pq×bwd KËk xMËtxQËld xZxd„ Zwk ÌPwËLk AwËlwt AwR Iik xfËk ÌeËtËQ Zwk bÙxÄmx£ß„

Iik glËlw, ‘Dxd jxb ikËYw£k Pq×bwd KËk dw ÌjËZd, ZwpËl Awxi ptËZw Awk GB eÙxagyk AwËlw ÌbLËZ ÌeZwi dw„ ÌKwËdwxbd Awk erwËlLwI KkËZ ewkZwi dw„’

Iik fwkØËKk iËZw K×xrMÞwËik lwlxitw, XwKwk oÔ¢weÖËkk ÌkxRdw ÌgMi, MwRyeÖËkk xliw AwLZwk, RwiwleÖËkk AwxidÖl BolwiI o¬wdy RwZyt PqbÖwd oxixZk iwcøËi xfËk ÌeËtËQd ZwËbk bÙxÄmx£ß„ Awk GUw oºg pËtËQ ÂcÖ mÛyixZ diêbw PwKiw, mwioÖËŒwpw lÖlÖ, Zaø I ÌgZwk iìèYwlËtk owËgK DeËbÄw AwKgk KxgËkk iËZw AwËkw AËdËKk ikËYw£k Pq×bwd Aaêwu Kxdêtw bwËdk iwcøËi„

o¬wdy AwìZRêwxZK Pq× gøwvK gwvlwËbËmk GKiw¢ Kxdêtw ÌRwMwdbwZw„ o¬wdy RwZyt Pq×bwd oxixZk DËbøwËM 1984 owl ÌaËK GB ejêìZ ÌiwU 20 pwRwk 11xU Kxdêtw ovËjwRd KËk iwdÖËnk A¬Zò xdkod KËkËQ„ GB Kxdêtwk AxcKwvmB ovMÙpyZ pËtËQ ÌgItwxkm lwm ÌaËK„ Awk iw¢ 62xU Kxdêtw ewItw ÌMËQ ÌþñâQwt Pq×bwZwËbk iwcøËi„ xgmðþñwþÿø ovþÿw-Gk oÔ¢ iËZ, 1999 owËl gwvlwËbËm Aˬk ovLøw xQl 14 lwL„ Gk iËcø KxdêtwRxdZ Aˬk ovLøw 5 lwL 26 pwRwk (oÔ¢ : AwB xWxRËRo ýUwxW, A¬Ý eÞËbm, hwkZ)„ AaP Ìo Z×ldwt Kxdêtw ovMÞËpk pwk LÖgB Ki„ gwxnêK ÌiwU 100 ÌaËK 150-Gk iËZw„ Aaêwu ovMÞp gwrwËZ dw ewkËl gZêiwd KxdêtwRxdZ A¬Ëbk bÙxÄ ÌfkwËZB ÌlËM jwËg owËr 3 pwRwk gQk„ o¬wdyk GB xpowg iËZ, 2020 owËlk iËcø ogwk bÙxÄ eÖdkئwËkk Rdø eÞxZ gQk 31 pwRwk KËk Kxdêtw ovMÞp Kkw bkKwk„

gZêiwËd gwvlwËbËm iÙËZk pwkeÞxZ 1 pwRwËk 7.8„ GB xpowËg eÞxZ gQk eÞwt 11 lwL iwdÖn iwkw jwËâQd„ G DuËok iw¢ 3 hwM gøgpwk KËkB gQËk eÞwt 33 pwRwk Kxdêtw ovMÞp Kkw oºg (oÔ¢ : o¬wdy Pq×bwd oxixZk AÄi x§gwxnêK oËóild 2004-Gk oÖËhøxdtk)„ ZwpËl LÖg opËRB xKQÖ iwdÖËnk ÌPwËLk AwËlw xfxkËt ÌbItw jwËg„

Pq×bwdËK þñyKÚxZ xbËZ AËdK AwËMB gwvlwËbËm A¬Zò ÌiwPd (Pq×bwd) Aøwƒ-1975 dwËi AwBd eÞYtd Kkw pËtËQ„ GB AwBËdk AcyËd GKRd gøx£ß RyxgZ Agþÿwt Zwk ÌPwL ovþÿweËdk Rdø bwd KËk ÌjËZ ewËkd„ ZËg Ìo ÌqË¢ bwZw GKxU iw¢ ÌPwL bwd KkËZ ewkËgd„ gwvlwËbËmk xUoÖø gøwvK AwBd 1999 ÌKwËdw gøx£ß iÙZ×øk AwËM Pq×bwËdk AŠyKwk dw KËk ÌMËlI Zwk iÙZÖøk ek xdKUwZyËtk oóixZËZ iÙZËbp ÌaËK AŠ-eÞZøŠ ovMÞËpk xgcwd AwËQ„ GB AwBd Kxdêtw ovMÞËp Ìgm opwtK pËZ ewËk„ ZwkekI AwmwdÖkÕehwËg gwrËQ dw ikËYw£k Pq×bwZwk ovLøw„

ÌKd iwdÖn Pq×bwËdk iËZw Gid GKUw ipu KwËR D§Ö¦ pd dw Ìo oóeËKê o¬wdy døwmdwl AwB ÌWwËdmd ÌowowBxU Ggv o¬wdy BëUwkdøwmdwl AwB gøwvËKk ÌoË¢ßUwxk ÌRdwËkl Ww. owBbÖk kpiwd Lwd glËld, ‘owcwkYZ ciyêt bÙxÄhxŠk KwkËYB iwdÖn Ki DuowxpZ pt„ GQwrw ZwËbk bÙxÄhxŠ Ggv ovÆwkI GLwËd eÞhwg xpËoËg KwR KËk„’

XwKw ÌixWËKl KËlR pwoewZwËlk ÌgËW AoÖþÿ Ìgm KËtKRd ÌkwMyk oËŠ Kaw gËl GB Kawk oZøZw ewItw jwt„ ZwËbk ÌKD ÌKD AoËPZdZw gw AšZwk KwkËY ikËYw£k Pq×bwËdk Kaw dw hwgËlI AxcKwvmB ciyêtxgxc xdËnËck hËt ikËYw£k Pq× xbËZ AþñyKÚxZ Rwdwd„ ZwËbkB GKRd 60 gQËkk gÙ¦ ÌiwKgÖl ÌpwËod„ xZxd glËld, ‘gwgwËk, bÖxdtwt ÌjiÖdhwËg ÌLwbwZwlw ewVwBËQ ÌZiÖdhwËgB jwBËZ PwB„ ikËYk ek A¬ pBtw RdôwBËZ PwB dw„’

GB ciyêt xgxcxdËnËck xgnËt XwKw xgmðxgbøwlËtk AcøweK iÖpwóib AwgbÖl gwKy glËld, ‘pwxbËo AwËQ iÙZ×øk eÔËgê ÌPwL gw Adø AŠ DxVËt Ìflw Adøwt„ ZËg iÙZ×øk ek mkyËkk ÌjËKwËdw AŠ-eÞZøŠ bwËdk xgnËt ÌKwËdw xgxcxdËnc ÌdB„ gkv Awl­wpZwlw GK gwëbwk ÌLbiËZk Rdø Adø gwëbwk GB AgbwËd LÖxm pd„ KwkY Awl­wp Pwd Awikw GK gwëbw Adø gwëbwk ÌLbiËZ Awxo„’

gwvlwËbm iÖoxli eÞcwd Ìbm„ ZwB G ÌbËmk AxcKwvm iwdÖnB GB ckËdk cwkYw ÌewnY KËkd„ AaP iÖoxli xgËmðk ÌdZÚZòbwdKwky AwìZRêwxZK ovMVd ‘Bolwiy iÖoxli ovþÿw’ (IAwBxo) Zwk AìZhÖê£ß 57xU ÌbËmk Rdø ikËYw£k Pq×bwdËK AdÖËiwbd xbËtËQ„ GQwrw xioËkk Awl-AwRpwk xgmðxgbøwlËtk Bolwi cËiêk MËgnKkw 1965 owËl G iËiê iZ eÞKwm KËkd Ìj, ÌjËpZ× Bolwi ÌogwËK oËgêwâP eÞwcwdø xbËt awËK, ÌoB xbK ÌaËK iwdÖËnk KløwËY ikËYw£k Pq×bwd ÌKwËdw¢ßËiB BolwixgËkwcy pËZ ewËk dw„

GB ciêhykØZwk EËcµê xMËt jwkw BxZiËcø o¬wdyËZ ikËYw£k Pq×bwËdk AŠyKwk KËkËQd ZwËbk ovLøw iwPê 2005 ejêìZ 35 pwRwk 60 Rd„ Agmø ZwËbk AËdËKB BxZiËcø iwkwI ÌMËQd„ xKìç ZwËbk Kxdêtw ovMÞp Kkw oºg ptxd„ G oóeËKê o¬wdyk eq ÌaËK RwdwËdw pt Ìj, AËdK oit bwZwk iÙZ×øk ek Zwk exkgwËkk ÌlwK ovþÿwËK Lgk Ìbd dw„ Awgwk AËdK oit Lgk ÌeËt KZÚêeq Kxdêtw ovMÞp KkËZ xMËt AwZyt-þñRdËbk §wkw gwcwMÞþZ pËt xfËk AwËod„ Zwkw Rwdwd Ìj, ÌPwL DxVËt ÌdItwk ek lwËmk xgKÚZ ÌPpwkw pËt jwËg, GUw Zwkw Pwd dw„

GB Kaw oxZø Ìj, AZyËZ Kxdêtw ovMÞËpk Rdø iÙZËbp ÌaËK oóeÔYê ÌPwL Z×Ël ÌdItw pËZw jw iÙZ gøx£ßk ÌPpwkwk xgKÚxZ NUwËZw„ GB oioøw oiwcwËd oóeÞxZ o¬wdy xgËmðk Adøwdø DdíZ ÌbËmk iËZw ÂcÖ Kxdêtw gw ÌPwËLk ixY ovMÞp KËk„ Ggv IB ixYk þÿwËd KÚx¢i Kxdêtw gxoËt Ìbt„ GËZ KËk ovMÙpyZ Kxdêtwk iwdI hwËlw awËK Ggv iÙZ gøx£ßk ÌPpwkwI awËK AxgKÚZ„

Pq×gøwvK mx£ßmwlyKkY KËùe o¬wdy xgmðxgLøwZ Pq×Ëogw eÞxZÅwd Akxgo BëUwkdøwmdwËlk oËŠ AvmybwxkËZòk xhx£ËZ KwR ÂkØ KËkËQ„ Gk AwIZwt Kxdêtw ovMÞp, ovkqY, ekyqY I okgkwËp KwxkMxk DdítËdk lËqø Ìgm xKQÖ ebËqe ÌdItw pËtËQ„ Kxdêtw ovMÞp gwrwËZ eÞaiZ XwKw ÌixWËKl KËlR pwoewZwl xMf KwDËëolwk xdËtwM KËkËQ„ KwDËëolkkw pwoewZwËlk iÖiÔnÖê ÌkwMyËbk AwZyt-þñRdËbk iËdwgl ÌRwMwd I dwdwhwËg owpwjø-opËjwxMZw KËk awËKd„ ÌoB oiËt Zwkw ÌkwMyk AwZyt-þñRdËbk ÌkwMyk Kxdêtw pZhwMø A¬Ëbk KløwËY bwd Kkwk xo¦wìZ xdËZ opËjwxMZw KËk awËKd„ Gk fËl MZ 1 gQËk Pq×gøwvK 154 RËdk KxdêtwRxdZ A¬Zò bÔk KËkËQ„ jw xgMZ gQk†Ëlwk Z×ldwt AËdK Ìgxm„

o¬wdy døwmdwl AwB ÌWwËdmd ÌowowBxUk Axfo iøwËdRwk Kwiwl AwZwDk kpiwËdk oËŠ Kaw gËl Rwdw jwt, Ìjog gøx£ß ov¢ßwiK ÌKwËdw ÌkwËM (GBWo) Aw¢ßwìZ, Zwk KwQ ÌaËK Kxdêtw ovMÞËp oioøw pt„ Ìo KwkËY Zwkw iÙZ gøx£ßk k£ß ekyqw KËk xdxúPZ pd Ìj, MÞpyZwËK H Kxdêtw ÌbItw jwËg xK dw„ xZxd AwËkw Rwdwd, Ìjog ÌkwMyk Kxdêtw ovËjwRd KËk bÙxÄ ÌfkwËdw oºg ZwËbk ZwxlKw ÑZxk KËk xoxktwl AdÖjwty ÌkwMyk KxYêtw ovËjwRd Kkw pt„ ZËg xKQÖ ÌqË¢ Kxdêtw ÌeËZ AMÞwxcKwk ÌbItw pt„ jwkw bÖËPwËLB Ki ÌbËLd, Ki ÌbLwk Rdø PwKxk ewËâQd dw, AxggwxpZ ÌiËt jwk xgËtk AoÖxgcw pËâQ gw xggwxpZ RygËd oioøw pËâQ ÌPwËLk iwkwZK Agþÿwk ÌqË¢ Ggv ÌQwU gwâPw þÿwtyhwËg bÙxÄpyd pËt erËQ ÌoB ÌqË¢ AMÞwxcKwk ÌbItw pt„

Kxdêtw ÌeËZ MÞpyZwËK o¬wdyËZ 1 pwRwk UwKw xbËZ pt„ Zwkek ÌjËKwËdw okKwxk pwoewZwl ÌaËK Zwkw xgdw LkËP Kxdêtw ovËjwRd KkwËZ ewËkd„ Kxdêtw xixWtwËZ Ìgm KËtK xbd ovkqY Kkw jwt„ ZwkekI Kxdêtw ovMÞp, ÌkwMyk AewËkmËdk gøgþÿw Kkw­ og xixlËt GB oitUw Ìgm Ki„ ÌoËpZ× GB AxZ Aùe oiËt okKwxk pwoewZwl†ËlwËZ AewËkmËdk oÖËjwM og oit KËk IVw oºgek pt dw, ZwB gwBËk Adø pwoewZwl ÌaËK Kxdêtw ovËjwRd KkËZ pt„ ZLd MÞpyZwk LkP eËr jwt eÞwt 10 pwRwk UwKw„ MÞpyZwk GB oioøwk Kaw iwawt ÌkËL LÖg xmMxMkB o¬wdy dylËqËZk gwgÖeÖkw GlwKwt xdRþñ RxiËZ ÑZxk KkËZ jwËâQ AwcÖxdK ok™wËi oxŒZ o¬wdy AwìZRêwxZK Pq×gøwvK„ ÌoLwËd ÌkwMyËbk xgdwLkËP Kxdêtw ovËjwRËdk gøgþÿw Kkw pËg„

ÌbËm 2000, 2002 Ggv 2003 owËl o¬wdy AwËtwxRZ lUwxkk UwKwt GB hgd xdiêwËYk KwR ÂkØ Kkw pËtËQ„ hgd xdiêwY GKxbd Ìmn pËg„ ZËg GB xgnËtk oËŠ og ÌaËK ovxm­Ä pËâQ Pq×bwZw I MÞpyZw„ MÞpyZwk Pwxpbw ÌiUwËZ eÞËtwRd ejêw® bwZw„ bwZw gwrwËZ Awk Ky Kkw ÌjËZ ewËk Ìo oóeËKê o¬wdyk ÌoË¢ßUwxk ÌRdwËkl Ww. owBbÖk kpiwd glËld, ‘iwdÖËnk oËPZdZwB og ÌaËK RkØxk„ GKRd gøx£ß jxb gÖSËZ ewËkd Zwk iÙZ×øk ek Zwk ÌPwL GKRd Aˬk bÙxÄ xfxkËt xbËZ ewËk, Zwk iÙZ×øk ekI Zwk ÌPwL bÖxU Ìg^ËP awKËg, AwËlw KkËg AËdøk Rygd ZËgB Awk AwiwËbk Kxdêtw xdËt hwgËZ pËg dw„ ÌoËqË¢ AwiwËbk e¢ex¢Kw†Ëlw Ggv xUxh PøwËdl†Ëlw iwdÖnËK DuowxpZ KkËZ hwËlw hÔxiKw kwLËZ ewËk„’

XwKw xgmðxgbøwlËtk AcøweK iÖpwóib AwgbÖl gwKy glËld, ‘ÌjËpZ× iwdÖn ciêhyxZk GKUw RwtMw ÌaËK ikËYw£k Pq×bwËd Adypw ÌbLwd ÌoËpZ× eÞxZUw ioxRËbk Biwikw dwiwËRk ÌLwZgw ewV Kkwk oit RdMYËK Pq×bwËd DuowxpZ KkËZ Ggv Pq×bwËdk ciyêt xbK xdËt AwËlwPdw KkËZ ewËkd„ ZwËZ KËk ptËZw xKQÖUw pËlI ikËYw£k Pq×bwZwk ovLøw gwrËg„ Awk xKQÖ A¬ ÌlwK ptËZw ZwËbk A¬Kwk Rygd ÌaËK iÖx£ß ewËgd„’